Γ΄ Λυκείου-Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία: Κριτήριο Αξιολόγησης (Χάσμα Γενεών)

 

Πηγή εικόνας: https://www.cyprusalive.com/el/to-xasma-twn-genewn

Κείμενο 1 (Μη Λογοτεχνικό): Μανόλης Ανδρόνικος-«Η πάλη των γενεών»

 

Με το άρθρο του «Η πάλη των γενέων», που δημοσιεύτηκε στο ημερήσιο τύπο, ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος (1919-1992) αναφέρεται στο διαχρονικό αδιέξοδο που επικρατεί στις σχέσεις νεότερων και πρεσβύτερων και προσπαθεί να ανατάμει τις αιτίες του.

 

1.Είναι κοινός τόπος στους ανθρώπους της ώριμης ηλικίας να επικρίνουν τη συμπεριφορά των νεοτέρων και να επιχειρούν συγκρίσεις με τη δική τους νεότητα, όταν όλα, κατά τη γνώμη τους, ήταν καλύτερα και η ζωή και τα ήθη και ο πολιτισμός, ακόμα και η φύση. Ο πρώτος που αναφέρει αυτή τη στάση ενός ηλικιωμένου, σοφού ανθρώπου είναι ο Όμηρος. Ο Νέστορας, που είχε δει δύο γενιές ανθρώπων να περνούν και βασίλευε πια στην τρίτη, όταν αισθάνεται την ανάγκη να πάρει το λόγο και να μιλήσει στους εξαγριωμένους από θυμό πολεμάρχους, τον Αγαμέμνονα και τον Αχιλλέα, αρχίζει την παρέμβασή του με μιαν αναδρομή. Εγώ, λέει, είμαι μεγαλύτερος κι από τους δυο σας πρέπει να με ακούσετε γιατί έχω μιλήσει με άνδρες πολύ καλύτερούς σας, τέτοιους που δε θα ξαναδώ. Και αναφέρεται σε παλαιότερους ήρωες, τον Πειρίθουν, τον Καινέα και τον Θησέα. Αυτοί, λέει, ήταν παλικάρια που όμοιά τους δεν έχουν ξαναγίνει. Από τότε ως σήμερα κάθε γενιά επαναλαμβάνει μονότονα το ίδιο τροπάριο και φαίνεται πως το πιστεύει. […]

2.Η ίδια η βιολογική διαφορά των δύο οργανισμών, του παλιού και του νέου, τους οδηγεί σε διαφορετική θεώρηση του κόσμου και σε ανταγωνιστική στάση μέσα στη ζωή. Ο νέος κινείται προς τα εμπρός, ο ηλικιωμένος, όταν δε γυρίζει πίσω, προσπαθεί να συγκρατήσει το παρόν, αυτό που του εξασφαλίζει την ύπαρξή του, να συντηρήσει όσα κατόρθωσε να αποχτήσει. Η συντηρητική στάση είναι αυτονόητη για τον άνθρωπο μιας κάποιας ηλικίας, αφού αποτελεί συνάρτηση της συντήρησης της ίδιας του της ύπαρξης, που με τα χρόνια έχει εξαντλήσει πολλές από τις πιο ζωτικές δυνάμεις της και οδεύει προς την αναπόφευκτη φθορά. Είναι απόλυτα κατανοητή η στροφή των ώριμων προς το παρελθόν, προς την περίοδο εκείνη της ζωής τους «που είχαν και δύναμη και λόγο και ομορφιά». Η νοσταλγία των χρόνων εκείνων δεν αποτελεί συναισθηματική κατάσταση φευγαλέα και ρομαντική˙ αποτελεί ανάγκη βιολογική, για να δικαιώσει ολόκληρη την ανθρώπινη ζωή, που τώρα μόλις διαπιστώνει ο ώριμος πως είναι τρομακτικά σύντομη και αφάνταστα ωραία.

3.Και ενώ ο ώριμος άνθρωπος κινείται προς τα περασμένα, ωραιοποιώντας καθετί που συνδέεται με τη δική του ωραία περίοδο της νιότης, ο νέος ατενίζει μπροστά, το μέλλον, και πιστεύει πως μπορεί και πρέπει να το κάνει καλύτερο από το παρόν. Ο νέος, με ακέραιες όλες τις δυνάμεις του, πιστεύει πως έχει τη δύναμη και την υποχρέωση να καταχτήσει τον κόσμο που ανοίγεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια του. Και προπάντων νιώθει πως μπορεί και πρέπει να ζήσει αυτό που λέγεται ζωή, πρώτα και κύρια να ερωτευθεί. Το μέγιστο και άρρητο θαύμα που κατορθώνει να ανανεώνει αδιάκοπα την ίδια τη ζωή, που οδηγεί από το εγώ στο εσύ και πιο πέρα στο εμείς, αυτό που προσπάθησε να μας μεταδώσει ο Πλάτων μόνο με μύθους, στο Συμπόσιο και στον Φαίδρο, την ερωτική έξαρση ως έσχατο βιολογικό σκοπό και πνευματική κατάκτηση˙ αυτό το αντίπαλο του θανάτου ανθρώπινο στοιχείο το ζει και το χαίρεται μονάχα ο νέος άνθρωπος στη διονυσιακή του μέθη.

4.Και ενώ ο άνθρωπος φτάνει σε μια βιολογική πληρότητα αμέσως ύστερα από την εφηβεία του και τη διατηρεί ως τα χρόνια της ακμής του, η ανθρώπινη κοινωνία έχει οργανωθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε η εξουσία, κάθε μορφής εξουσία, οικονομική, κοινωνική, πολιτική, πνευματική, να βρίσκεται στα χέρια των ανθρώπων που έχουν ξεπεράσει αυτό το στάδιο. Οι αποφάσεις ανήκουν σ’ αυτούς που έχουν την ωριμότητα και την πείρα, όπως λέμε. Ξεχνούμε όμως πως οι αποφάσεις αυτές αφορούν ουσιαστικά τους άλλους, αυτούς που θα υποχρεωθούν να τις εκτελέσουν και να ζήσουν σύμφωνα μ’ αυτές.

5. Εμείς οι ώριμοι είμαστε τόσο σίγουροι για τη σοφία μας και την ορθότητα της κρίσης μας, ώστε θεωρούμε αστεία τη σκέψη πως θα μπορούσαν να αποφάσιζαν για μας οι νέοι των τριάντα χρόνων. Άλλοτε συνειδητά και άλλοτε χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούμε, οι ώριμοι ενεργούμε εξουσιαστικά προς τους νεοτέρους, αρχίζοντας από την οικογένεια και καταλήγοντας στην πολιτεία. Και είναι ολότελα φυσική η αντιεξουσιαστική αντίδραση των νέων που εκδηλώνεται και σε προσωπικό επίπεδο απέναντι στο άμεσο περιβάλλον τους και σε ιδεολογικό και πολιτικό απέναντι σε όλες τις μορφές του κατεστημένου των ωρίμων. Όσο αιφνιδιάζονται οι γονείς με την αντίδραση των παιδιών τους, άλλο τόσο αιφνιδιάζονται και οι οργανισμοί, κομματικοί λ.χ., που βρίσκονται κάθε τόσο αντιμέτωποι με τις νεολαίες που ανήκουν σ’ αυτούς. […]

Πηγή: Το Βήμα, 31.03.1985 (διασκευή)

 

 Κείμενο 2 (Μη Λογοτεχνικό): Σπύρος Σεραφείμ, «Αγάπη μου, το ΥouTube μάς μεγάλωσε τα παιδιά – Το κατάλαβες;»

 

Ο Σπύρος Σεραφείμ είναι δημοσιογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός. Αρθρογραφεί στον ημερήσιο τύπο και το διαδίκτυο. Στο παρόν άρθρο εξετάζει τον αντίκτυπο του διαδικτύου στις σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά.

 

 Τελευταία Ενημέρωση04.09.2019 14:29

1.[…] Το να «παρκάρεις» το παιδί στον μαγικό κόσμο του Διαδικτύου -όταν εσύ έχεις άπειρες δουλειές να κάνεις μέσα και έξω στο σπίτι- κάποιες φορές είναι λυτρωτικό, σου λύνει τα χέρια. Έτσι κι αλλιώς τα παιδιά αγαπούν το internet, αλλά μην τρελαθούμε, δεν θα μπουν να διαβάσουν για το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική. Θα μπουν «ξερά», όπως λένε τα ίδια, στο YouTube επειδή εκεί μπορούν να δουν αστεία βίντεο ή να δημοσιεύσουν κομμάτια από τη δική τους ζωή, τις «φάσεις με τους συμμαθητές» τους. Αν σκεφτεί κάποιος πως κάθε λεπτό ανεβαίνουν -κατά μέσο όρο- 300 ώρες βίντεο, κάθε μέρα προβάλλονται περίπου 5 δισεκατομμύρια βίντεο! Έτσι, το δημοφιλές κανάλι δεν περιέχει μόνο διασκεδαστικά βίντεο και παιχνίδια, αλλά και καρέ τα οποία δεν είναι όλα κατάλληλα για την ευαίσθητη ψυχοσύνθεση του σπλάχνου σου. Εννοείται πως ουδείς νορμάλ άνθρωπος δαιμονοποιεί αυτή την πλατφόρμα, υπέροχη είναι, αφού το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στο YouTube, αλλά γενικότερα. Σύμφωνα με τελευταία έρευνα, έξι στα δέκα Ελληνόπουλα με πρόσβαση στο Διαδίκτυο είναι κάτω των 10 ετών - συγκεκριμένα, το 59% των παιδιών. Όσον αφορά στην υπόλοιπη ηλικιακή κατανομή, από τα Ελληνόπουλα που έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο, το 34% είναι παιδιά ηλικίας από δέκα έως δεκαπέντε ετών, ενώ μόλις το 7% των ανήλικων χρηστών είναι άνω των δεκαπέντε ετών.

 

2. Μάλιστα, βάσει της ίδιας έρευνας -που διενήργησε η devolo Hellas, σε συνεργασία με το infokids.gr- το 48% των γονέων ανησυχεί για την ανομία, στην οποία εκτίθενται τα παιδιά, όταν ανοίγουν το Ίντερνετ. Όμως, το 20% των μαμάδων και πατεράδων δεν γνωρίζει τίποτα για τα ηλεκτρονικά «αποτυπώματα» των τέκνων τους, αφού αυτά «σερφάρουν» ανεξέλεγκτα, με δικούς τους κωδικούς. Με λίγα λόγια, όλο αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα παιδιά αυτά να κινδυνεύουν ή να θέτουν σε κίνδυνο άλλους (τους γονείς τους με τους κωδικούς των οποίων έχουν πρόσβαση), μέσα στο ψηφιακό ταξίδι τους στον κυβερνοχώρο. Πέραν αυτών των σημαντικών, το θέμα είναι πως οι περισσότεροι γονείς ούτε καν έχουν γνώση για το τι βλέπει το παιδί τους ούτε καν θέλουν να μάθουν ποιες ιστοσελίδες επισκέφθηκαν. Το πρόβλημα, εν προκειμένω, είναι πως -καθημερινά- διαμορφώνεται ψυχικά και νοητικά ένας άνθρωπος με όλα αυτά που βλέπει, με τον οποίο δεν έχεις καμία επαφή. Τα περισσότερα παιδιά μιλούν μια άλλη «γλώσσα» από τους γεννήτορές τους, έχουν στο στόμα άλλους κώδικες από τη γενιά που τα γέννησε. Κάπως έτσι, δημιουργείται και συντηρείται το υπαρκτό χάσμα γενεών, απλώς η διαφορά είναι ότι τώρα μιλάμε για “digital natives” και “digital immigrants” και κάπου εκεί ο μπαμπάς κι η μαμά, με τους «ψηφιακούς γηγενείς» και τους «ψηφιακούς μετανάστες», θέλει να κάνει control-alt-delete.

3. Αυτοί οι όροι –“digital natives” και “digital immigrants”- χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 2001. Ο όρος “digital natives” αναφέρεται σε εκείνους, οι οποίοι γεννήθηκαν, περίπου, στις αρχές της δεκαετίας του ’80 - και μετά. Η γενιά αυτή μεγάλωσε μέσα σε πολλά νέα ψηφιακά μέσα -υπολογιστές, ηλεκτρονικά παιχνίδια, κινητά τηλέφωνα- και πολλά άλλα εργαλεία της ψηφιακής εποχής. Οι “digital natives” μαθητές κατεβάζουν μουσική, έχουν κινητά στις τσέπες τους και μια ολόκληρη βιβλιοθήκη στους υπολογιστές τους, χρησιμοποιούν άμεσα μηνύματα και chat, μπορούν να μαθαίνουν όλα τα νέα της παρέας από το Facebook. Όλοι οι υπόλοιποι που δεν γεννηθήκαμε στην ψηφιακή εποχή, αλλά κάποια στιγμή στη ζωή μας γοητευτήκαμε από τις νέες τεχνολογίες και χρησιμοποιήσαμε πολλές από αυτές, θα είμαστε για πάντα οι “digital immigrants” αναφορικά με τους «digital natives”.

4.Η ζωή ως «ψηφιακός μετανάστης» είναι ζόρικη, αφού δεν μπορείς να παρακολουθείς συνεχώς όλες τις τάσεις του διαδικτύου, τα trends, τα νέα τραγούδια, τα νέα challenge που βγάζει η πιτσιρικαρία. Τα περισσότερα από αυτά δεν σου λένε τίποτα, μόλις τα αντικρίζεις πατάς escape μέσα σου γιατί τα θεωρείς σαχλά, ανόητα κ.λπ. και κάπως έτσι -πολύ εύκολα-χάνεις την επαφή με αυτά που βλέπει το βλαστάρι σου.

5. Στο τέλος Αυγούστου, το YouTube ανακοίνωσε ότι δεν θα επιτρέπει, πλέον, την προβολή βίντεο που απευθύνονται σε παιδιά και που έχουν συγκεκριμένους τύπους «ενοχλητικού» κι ακατάλληλου περιεχομένου. Επίσης, μπορείς πάντα να ενεργοποιήσεις το φίλτρο για τον αποκλεισμό ακατάλληλου περιεχομένου - η «Ασφαλής λειτουργία» σε βοηθά να φιλτράρεις πιθανώς αμφιλεγόμενο περιεχόμενο μέσω αναζήτησης. Ένας ακόμη καλός τρόπος να προστατέψεις το παιδί σου από το να περιηγείται ανεξέλεγκτα στο YouTube, είναι να έχεις επιλέξει και ορίσει εκ των προτέρων τα αγαπημένα του κανάλια. Έτσι, δεν θα χρειάζεται να ψάχνει στον ιστό, αλλά θα βρίσκει κατευθείαν αυτό που επιθυμεί να δει.

6. Το λύσαμε το ζήτημα, λοιπόν; Όχι, ακριβώς. Το θέμα είναι πως με το Youtube, δεν ξέρεις από πού θα σου ‘ρθει. Ποιος μπορεί να ξεχάσει ότι, για παράδειγμα, το Youtube Kids περιείχε βίντεο που έλεγε στα παιδιά πώς να αυτοκτονήσουν; Εννοείται, πουθενά, κανείς, δεν λέει να κλείσεις αυτό το «παράθυρο» στα παιδιά σου. Το ζήτημα, όμως, ας το γράψω ξανά, είναι να ξέρεις τι παρακολουθεί, όσο κι αν αυτά δεν συνάδουν με την ηλικία σου ή τα βρίσκεις αδιάφορα. […] Ξεκόλλα, όπως θα έλεγε και το παιδί σου. Αρκεί να ξέρεις τι βλέπει η πιτσιρίκα και ο μάγκας σου. Και μίλα στα παιδιά σου, συζήτα μαζί τους, δες πώς σκέφτονται. Ξεκόλλα, επίσης, δεν σου κουνάω το δάχτυλο, δεν σε ψέγω ότι είσαι κακός γονέας, τα γράφω για να τα βλέπω κι εγώ. Απλώς, πρέπει να καταλάβουμε πως είμαστε μπροστά σε ένα ψηφιακό χάσμα γενεών το οποίο όχι μόνο κάποιοι δεν το έχουμε αντιληφθεί, όχι μόνο δεν ξέρουμε πώς θα καταλήξει, αλλά ακόμα το ψηλαφίζουμε. Κι αυτό είναι πιο σημαντικό και υπεράνω κάθε YouTube. 

 

Πηγή: Έθνος, 04.09.2019

 

 

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Γιώργος Μαρκόπουλος - Οι παλαιοί εαυτοί μου

 

 

Ο Γιώργος Μαρκόπουλος (1951) είναι ποιητής της Λογοτεχνικής Γενιάς του ΄70. Στο έργο του συχνά ανατρέχει στις μνήμες της παιδικής κι εφηβικής ηλικίας στην επαρχία.

 

Πού πήγαν όλοι, πού χάθηκαν;

Αυτός που κάποτε ήθελε να αλλάξει τον κόσμο,

το παιδί που μικρό ήσυχο δεν καθόταν,

ο άλλος μετά, του έρωτα ο έφηβος ο πληγωμένος,

ο ατίθασος του στρατού ο σκληρός ο ατρόμητος,

των δρόμων ο φλογερός οδοιπόρος ακόμη,

πού πήγαν, πού χάθηκαν;

 

Ένας άνεμος τους φύσηξε, τους τύλιξε.

 

Κι εκείνος που φοβήθηκε, μένοντας μόνος, την αϋπνία,

ορίστε, να τος, γυρνά τώρα στους δρόμους

κρατώντας στα χέρια μήλα και σόμπες.

 

Πηγή: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός Αθήνα, Κέδρος 2010.

 

 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α1.  Να  συνοψίσετε σε μια παράγραφο (60-70 λέξεις) τους παράγοντες, που, σύμφωνα με το Κείμενο 1, στρέφουν του νέους εναντίον των ηλικιωμένων.

                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα:

α. Το χάσμα γενεών είναι ευκρινές μόνο στις σχέσεις των γονέων με τα παιδιά τους (Κείμενο 1).

β. Η ωραιοποίηση του παρελθόντος από τους ώριμους ανθρώπους δεν οφείλεται σε συναισθηματικούς λόγους (Κείμενο 1).

γ. Τα περισσότερα παιδιά που έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο στη χώρα μας έχουν ξεπεράσει το δέκατο έτος της ηλικίας τους (Κείμενο 2).

δ. Η ενεργοποίηση των φίλτρων για τον αποκλεισμό ακατάλληλου περιεχομένου επαρκεί για την προστασία των ανηλίκων κατά την περιήγησή τους στο διαδίκτυο (Κείμενο 2).  

ε. Οι συνέπειες του ψηφιακού χάσματος δεν μπορούν να προσεγγιστούν με ασφάλεια (Κείμενο 2).

                                                                                                                      Μονάδες 10

Β2 α. Ποιες ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στα δύο κείμενα παρατηρείτε από πλευράς περιεχομένου; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα δύο κείμενα.

                                                                                                                       Μονάδες 7

β.  i) Η 3η παράγραφος του Κειμένου 2  [Αυτοί οι όροι… αναφορικά με τους «digital natives”.] αναπτύσσεται με σύγκριση-αντίθεση. Πώς συνδέεται ο συγκεκριμένος τρόπος ανάπτυξης με την πρόθεση του συγγραφέα (Μονάδες 4); ii) Ο συντάκτης στην 6η παράγραφο του Κειμένου 2  [Το λύσαμε το ζήτημα… και υπεράνω κάθε YouTube..] καταφεύγει στη χρήση του β΄ ενικού προσώπου και της προστακτικής. Να καταγράψετε ένα παράδειγμα για καθεμιά  από τις ανωτέρω εκφραστικές επιλογές (Μονάδες 2), σχολιάζοντας την επικοινωνιακή τους λειτουργία (Μονάδες 4).

                                                                                                                     Μονάδες 10

Β3. i) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή, κατά τη μετάβαση από την 3η [Και ενώ ο ώριμος άνθρωπος… στη διονυσιακή του μέθη.] στην 4η παράγραφο [Και ενώ ο άνθρωπος… να ζήσουν σύμφωνα με αυτές.] του Κειμένου 1 (μονάδες 3); ii) Για ποιους λόγους ο συντάκτης επιλέγει την ενεργητική σύνταξη στο ακόλουθο χωρίο του Κειμένου 1 (μονάδες 2): «Η ίδια η βιολογική διαφορά των δύο οργανισμών, του παλιού και του νέου, τους οδηγεί σε διαφορετική θεώρηση του κόσμου και σε ανταγωνιστική στάση μέσα στη ζωή»; iii) Να τρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική, χωρίς να αλλοιώσετε νοηματικά το περιεχόμενο του ανωτέρω χωρίου (μονάδες 3).

                                                                                                                      Μονάδες 8

Γ1. Να αναφερθείτε στη συναισθηματική-ψυχική κατάσταση του ποιητικού υποκείμενου. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας, παραθέτοντας τρεις κειμενικούς δείκτες. Θεωρείτε γόνιμη διαδικασία την αναπόληση του παρελθόντος; Να καταγράψετε τις σκέψεις σας. (150-200 λέξεις)

                                                                                                                   Μονάδες 15

Δ1.  Με αφορμή την ανάγνωση του άρθρου  του Μανόλη Ανδρόνικου «Η πάλη των γενεών», σ’ ένα άρθρο (350-400 λέξεις), που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας, να αναφερθείτε στις αιτίες της διάστασης των γενεών και την προσπάθεια που πρέπει να ακολουθηθεί για τη γεφύρωσή του. Να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2.

                                                                                                                    Μονάδες 30