Κριτήριο αξιολόγησης (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου) - Προπαγάνδα

 

                     Η εικόνα αντλήθηκε από: https://antikleidi.com/2013/06/13/propaganda-2/

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ

Κείμενο 1: Theodor Adorno -Πώς η φασιστική προπαγάνδα δημιουργεί φονικές μηχανές (απόσπασμα)

Ο Theodor W. Adornο (1903-1969) ήταν Γερμανός φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, εξέχον μέλος της περίφημης σχολής της Φρανκφούρτης. Μεταξύ άλλων καταπιάστηκε με την υπονόμευση των ιδανικών του  διαφωτισμού και τη γενεαλογία του φασισμού.

1. …Πάνω απ' όλα, ξέρουμε ότι η φασιστική προπαγάνδα, με όλη τη διαταραγμένη λογική της και τις φανταστικές διαστρεβλώσεις της, είναι συνειδητά σχεδιασμένη και οργανωμένη. Αν πρόκειται να αποκληθεί ανορθολογική, τότε χρησιμοποιείται αντί για την αυθόρμητη ανορθολογικότητα, ένα είδος ψυχοτεχνικής που παραπέμπει στην υπολογισμένη επίδραση, προφανής στις περισσότερες εκδηλώσεις της σημερινής μαζικής κουλτούρας – όπως στο σινεμά και τις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές. Ακόμα και αν είναι αλήθεια, ωστόσο, ότι η ψυχοσύνθεση του φασίστα αγκιτάτορα μοιάζει κάπως με τη διανοητική σύγχυση των επίδοξων οπαδών του, και ότι οι ίδιοι οι ηγέτες “είναι υστερικοί ή ακόμα και παρανοϊκοί τύποι”, έχουν μάθει, από την τεράστια εμπειρία και το τρανταχτό παράδειγμα του Χίτλερ, πώς να χρησιμοποιούν τις δικές τους νευρωτικές ή ψυχωτικές προδιαθέσεις για σκοπούς που προσαρμόζονται πλήρως στην αρχή της πραγματικότητας (realitätsgerecht). Οι κυρίαρχες συνθήκες στην κοινωνία μας τείνουν να μεταμορφώσουν τη νεύρωση και την ήπια ψυχοπάθεια σε ένα εμπόρευμα το οποίο ο πάσχων μπορεί εύκολα να πουλήσει, μόλις ανακαλύψει ότι πολλοί άλλοι έχουν μια συγγένεια με την ασθένειά του. Ο φασίστας αγκιτάτορας είναι συνήθως ένας επιδέξιος πωλητής των δικών του ψυχολογικών ελαττωμάτων. Αυτό είναι δυνατόν αποκλειστικά εξαιτίας μιας δομικής ομοιότητας μεταξύ των οπαδών και του ηγέτη· ο σκοπός της προπαγάνδας είναι να εγκαταστήσει μια συμφωνία μεταξύ τους παρά να μεταδώσει στο κοινό οποιεσδήποτε ιδέες ή συναισθήματα που δεν είναι δικά τους εξ αρχής. Ως εκ τούτου, το πρόβλημα της αληθινής ψυχολογικής φύσης της φασιστικής προπαγάνδας μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Σε τι συνίσταται αυτή η αρμονική σχέση μεταξύ του ηγέτη και των οπαδών στην προπαγανδιστική συνθήκη;

2. Ένα πρώτο στοιχείο προσφέρεται από τη δική μας παρατήρηση ότι αυτός ο τύπος της προπαγάνδας λειτουργεί ως ευχαρίστηση. Μπορούμε να τη συγκρίνουμε με το κοινωνικό φαινόμενο της σαπουνόπερας. Όπως ακριβώς η νοικοκυρά, η οποία έχει απολαύσει εξ αποστάσεως τα βάσανα και τα κατορθώματα της αγαπημένης της ηρωίδας για ένα τέταρτο της ώρας, αισθάνεται την ορμή να αγοράσει το σαπούνι που πουλά ο χορηγός, έτσι ο ακροατής της φασιστικής προπαγανδιστικής σκηνής, αφού αντλήσει ηδονή από αυτή, αποδέχεται την ιδεολογία που παρουσιάσθηκε από τον ομιλητή χάριν ευγνωμοσύνης για το σόου. Το “σόου” είναι πράγματι η σωστή λέξη. Το κατόρθωμα του αυτοσχέδιου ηγέτη είναι μια ερμηνεία που παραπέμπει στο θέατρο, στον αθλητισμό και τις αποκαλούμενες θρησκευτικές αναγεννήσεις. Είναι χαρακτηριστικό για τους φασίστες δημαγωγούς ότι κομπάζουν για το γεγονός ότι υπήρξαν αθλητικοί ήρωες στα νιάτα τους. Αυτός είναι ο τρόπος που συμπεριφέρονται. Ουρλιάζουν και οδύρονται, πολεμούν τον σατανά χειρονομώντας, και βγάζουν τα σακάκια τους καθώς επιτίθενται “σε αυτές τις καταχθόνιες δυνάμεις”.

3. Οι τύποι των φασιστών ηγετών αποκαλούνται συχνά υστερικοί. Με οποιοδήποτε τρόπο και αν έχει διαμορφωθεί η στάση τους, η υστερική τους συμπεριφορά εκπληρώνει μια ορισμένη λειτουργία. Μολονότι μοιάζουν πραγματικά με τους ακροατές τους στις περισσότερες πλευρές, διαφέρουν από αυτούς σε μια σημαντική πλευρά: δεν έχουν καμία αναστολή καθώς εκφράζονται. Λειτουργούν διαμεσολαβητικά για τους ανίκανους να εκφρασθούν ακροατές τους, λέγοντας και κάνοντας ό,τι οι τελευταίοι θα ήθελαν, αλλά είτε δεν μπορούν είτε δεν τολμούν. Παραβιάζουν τα ταμπού που η κοινωνία της μεσαίας τάξης έχει επιβάλει πάνω σε κάθε εκφραστική συμπεριφορά εκ μέρους του κανονικού, “μέσου” πολίτη. Κάποιος μπορεί να πει ότι μέρος της επίδρασης της φασιστικής προπαγάνδας επιτυγχάνεται διαμέσου αυτής της ρήξης. Οι φασίστες αγκιτάτορες αντιμετωπίζονται σοβαρά, διότι ρισκάρουν να γελοιοποιηθούν.

4. Οι μορφωμένοι άνθρωποι εν γένει δυσκολεύτηκαν να καταλάβουν την επίδραση των ομιλιών του Χίτλερ, διότι αυτές ακούγονταν τόσο ανειλικρινείς, προσποιητές, ή, σύμφωνα με τη γερμανική λέξη, verlogen [ψευδολόγες]. Όμως είναι ψευδαίσθηση ότι οι αποκαλούμενοι συνηθισμένοι άνθρωποι έχουν μια εντελώς ανεξάντλητη έφεση προς το γνήσιο και το ειλικρινές, και απεχθάνονται το ψεύτικο. Ο Χίτλερ ήταν αγαπητός, όχι σε πείσμα των φθηνών θεατρινισμών του, αλλά ακριβώς χάρη σε αυτές, χάρη στις παραφωνίες του και τα καραγκιοζιλίκια του…

5. Έχουμε συνοψίσει μια λίστα των τυπικών ψυχολογικών μηχανισμών που εφαρμόζονται κατ' ουσίαν από όλους τους φασίστες αγκιτάτορες, οι οποίες θα μπορούσαν να συμπυκνωθούν σε όχι παραπάνω από τριάντα τύπους. Πολλοί από αυτούς τους μηχανισμούς έχουν ήδη αναφερθεί, όπως ο μηχανισμός του μοναχικού λύκου, η ιδέα της ακαταπονησίας, της διωκόμενης αθωότητας, του σπουδαίου ανθρωπάκου, το εγκώμιο του κινήματος ως τέτοιου, και ούτω καθεξής. Βέβαια, η ομοιομορφία αυτών των μηχανισμών μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί μέσω της παραπομπής στην ίδια πηγή, όπως Ο Αγών μου του Χίτλερ, ή ακόμα μέσω μιας οργανωτικής σύνδεσης όλων των αγκιτατόρων, όπως πραγματικά συνέβη στην περίπτωση της Δυτικής Ακτής. Όμως, η αιτία πρέπει να αναζητηθεί αλλού, αν οι αγκιτάτορες σε πολλά διαφορετικά μέρη της χώρας χρησιμοποιούν τους ίδιους συγκεκριμένους ισχυρισμούς, π.χ. οι ζωές τους έχουν απειληθεί και οι ακροατές τους θα ξέρουν ποιοι ευθύνονται αν η απειλή πραγματοποιηθεί – ένα συμβάν που ποτέ δεν λαμβάνει χώρα. Αυτά τα πρότυπα τυποποιούνται για ψυχολογικούς λόγους. Ο επίδοξος φασίστας οπαδός λαχταρά αυτή την αυστηρή επανάληψη, όπως ο χορευτής στον ρυθμό του jitterbug λαχταρά το τυποποιημένο πρότυπο των δημοφιλών τραγουδιών και γίνεται έξαλλος, όταν οι κανόνες του παιχνιδιού δεν τηρούνται αυστηρά. Η μηχανική εφαρμογή αυτών των προτύπων είναι ουσιώδης για την ιεροτελεστία…

6. Η φετιχοποίηση της πραγματικότητας και των κατεστημένων σχέσεων εξουσίας τείνει, περισσότερο από καθετί άλλο, να παρακινήσει το άτομο ώστε να παραδοθεί και να ενωθεί με το υποτιθέμενο κύμα του μέλλοντος.

μετάφραση: Γιώργος Στεφανίδης

Πηγή: http://artinews.gr , 11/05/2020

 

Κείμενο 2: Περικλής Κοροβέσης-Προπαγάνδα-Πολιτικός λόγος-διαφήμιση

Ο Περικλής Κοροβέσης (1941-2020) ήταν Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβιστής, ο οποίος κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση με αποτέλεσμα να υποστεί φυλακίσεις και βασανισμούς.

1. Με τον όρο προπαγάνδα καταλαβαίνουμε την εκστρατεία που κάνει ένα ολοκληρωτικό καθεστώς για να πείσει τους υπηκόους του πως ζουν σ’ έναν παράδεισο (για το οποίο κανείς δεν πείθεται) και να βρει συμμάχους στον διεθνή χώρο. Στήνονται τεράστιοι μηχανισμοί, ξοδεύονται αμύθητα ποσά, και κάποιες φορές τα καταφέρνουν.

2. Η πρώην ΕΣΣΔ, μέχρι την πτώση της, είχε πολλούς πιστούς σε δεκάδες χώρες που δεν έβλεπαν την πραγματικότητα, αλλά την ειδυλλιακή εικόνα του σοσιαλισμού, όπως αυτή είχε παραχθεί στα εργαστήρια της KGB (που ήξερε επακριβώς ποιος είναι ο αυθεντικός κομμουνισμός και ποιοι είναι οι εχθροί του).

3. Eνα άλλο πετυχημένο κέντρο προπαγάνδας είναι το Χόλιγουντ, που σχεδόν όλες του οι παραγωγές, έμμεσα ή άμεσα, είναι στην υπηρεσία του πολιτικού συστήματος των ΗΠΑ και του αμερικανικού τρόπου ζωής. Φυσικά υπάρχουν και αριστουργήματα που έχουν παραχθεί, αλλά αυτά αποτελούν ελάχιστες εξαιρέσεις σε σχέση με τις δεκάδες χιλιάδες ταινίες που έχουν γυριστεί. Γνήσιο προϊόν αυτής της σχολής είναι τα σίριαλ. Οι γνωστές σαπουνόπερες που εθίζουν τον κόσμο στο ασήμαντο σε όλα τα επίπεδα. Ασήμαντα σενάρια, σκηνοθεσίες, ηθοποιοί κ.λπ., που στοχεύουν να εγκλωβίσουν τους τηλεθεατές στο τίποτα και να τεθούν εθελοντικώς εκτός κοινωνίας.

4. Ο σύγχρονος πολιτικός λόγος αποσκοπεί στην εξουσία. Οι ψηφοφόροι πρέπει να πειστούν για την παρουσία ενός κόμματος ή ενός αρχηγού «Μεσσία», που θα τους σώσει. Στη θέση του ενεργού πολίτη, έχουμε έναν ανενεργό πολίτη, που χάνει την προσωπικότητά του μέσα στη μάζα. Βρίσκεται σε βρεφική ηλικία, που ταυτίζει τον πατέρα με τον αρχηγό, όπως ο φανατικός θρησκευόμενος θεωρεί τον Θεό απόλυτο και παντοδύναμο αρχηγό και μπορεί να διαπράξει τα πιο φρικαλέα εγκλήματα στο όνομα του Θεού, ασχέτως αν ο Θεός (στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση τουλάχιστον) δίνει εντολή να μην κάνεις φόνο. Και σε ένα τέτοιο κλίμα, τα φασιστικά κινήματα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθούν. Δηλαδή ο υπάρχων πολιτικός λόγος ενέχει τον φασιστικό λόγο. Ο Χορκχάιμερ το είχε εντοπίσει αυτό εδώ και πολλά χρόνια. «Οποιος δεν θέλει να μιλήσει για τον καπιταλισμό, καλά θα κάνει να μην μιλάει για τον φασισμό». […]

5. Να πάμε τώρα και στη διαφήμιση. […] Ο Γκοντάρ έλεγε πως η διαφήμιση είναι φασισμός. Και είχε απόλυτο δίκιο. Και με τον λόγο και την εικόνα διαμορφώνει έναν παραδεισένιο κόσμο που τον ταυτίζει με ένα ανεξέλεγκτο προϊόν, το οποίο μπορεί να είναι, πέρα από τη χαμηλή ποιότητά του, πιθανόν και επικίνδυνο για την υγεία. Π.χ. τα φαρμακευτικά σκευάσματα. Τι εγγύηση υπάρχει πως δεν είναι απάτη; Και γιατί τα φάρμακα δεν τα πουλάνε στα σούπερ μάρκετ και τα πουλάνε άνθρωποι με πανεπιστημιακές σπουδές και με συνταγή γιατρού; Ακόμα, τα επώνυμα ρούχα. Ράβονται από ανθρώπους που εργάζονται σε άθλιες συνθήκες, σε εξαθλιωμένες χώρες όπου η ζωή των εργατών δεν έχει καμιά αξία. Να θυμηθούμε το πρόσφατο τραγικό έγκλημα στο Μπανγκλαντές. Και όμως ο καταναλωτής φιγουράρει στο επώνυμο ρούχο του και νομίζει πως είναι προσωπικότητα και όχι συνεργός σε ένα έγκλημα.

6. Ποιο είναι το κόκκινο νήμα που ενώνει και τους τρεις αυτούς λόγους; Ο μύθος. Δηλαδή η τεχνική του παραμυθιού, που διαμορφώνει έναν φανταστικό κόσμο, ο οποίος δεν χρειάζεται αποδείξεις και τεκμηρίωση, αλλά στοχεύει να δημιουργήσει μια γοητεία και να διαμορφώσει έναν πιστό. Και ο πιστός είναι ένας υποταγμένος άνθρωπος, δεν γνωρίζει τον εαυτό του και ζει στον που του έχει επιβάλει η άρχουσα νοοτροπία και γίνεται καταναλωτής. Δεν μπορεί να καταλάβει ποιος είναι και τι θέλει και δεν γνωρίζει τη δύναμή του. Ήδη από τον 12ο αιώνα, η Αννα Κομνηνή έγραφε στην «Αλεξιάδα» της: «Δεν θέλω να αναφερθώ στο χυδαίο όχλο, για να μην μολύνω το ιερό σώμα της Ιστορίας».

7. Οι ελίτ της εξουσίας, μέσα από την εμπειρία αιώνων, για να κρατήσουν τα πλούτη τους και τη δόξα τους, έπρεπε πάνω από όλα να κυριαρχήσουν στις συνειδήσεις των ανθρώπων, αφαιρώντας τους κάθε δυνατότητα να σκεφθούν, παραμένοντας στην άγνοια και στην απελπισία και μπαίνοντας στην ουρά να περιμένουν κάποιο θαύμα. Και αυτό θα γίνει στην άλλη ζωή. Και βασικός ιδεολόγος ήταν η αυτοκρατορική χριστιανική εκκλησία, που έχει πια παραχωρήσει τη θέση της στην τηλεόραση. Και οι άνθρωποι με την ψήφο τους εκλέγουν τη φυλακή της φτώχειας. Μερικοί αντιδρούν βίαια, με την ένοπλη υποδειγματική πράξη. Αλλά ο μεγάλος αναρχικός Κροπότκιν έχει καλύτερα επιχειρήματα. «Μερικά κιλά δυναμίτη δεν κάνουν τίποτα σε μια εξουσία που αριθμεί πολλούς αιώνες».

8. Και θα πρόσθετα εγώ: Αν δεν πάρουμε την ευθύνη του εαυτού μας, ο κόσμος δεν πρόκειται να αλλάξει. Και από τα μνημόνια, θα πάμε στα μνημόσυνα.

Πηγή: Η Εφημερίδα των συντακτών, 30/12/2013

Κείμενο 3: Bertolt Brecht- «Γερμανικό τραγούδι»

O Bertolt Brecht (1898-1956) ήταν Γερμανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας (πατέρας του επικού θεάτρου), ο οποίος με το πολύπλευρο έργο του αντιτάχθηκε σθεναρά στον πόλεμο, τον μιλιταρισμό και τον ναζισμό, επιλέγοντας την αυτοεξορία μετά την κατάκτηση της εξουσίας από το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικο Εργατικό Κόμμα (NSDAP) του Αδόλφου Χίτλερ (1933). Το «Γερμανικό τραγούδι» μελοποιήθηκε από τον Θάνο Μικρούτσικο και συμπεριλήφθηκε στον δίσκο: «Μουσική πράξη στον Μπρεχτ»  (1978).

 

Μιλάνε για καιρούς δοξασμένους, και πάλι

(Άννα, μην κλαις)

Θα γυρέψουμε βερεσέ απ’ το μπακάλη.

 

Μιλάνε για του έθνους, ξανά, την τιμή

(Άννα, μην κλαις)

Στο ντουλάπι δεν έχει ψίχα ψωμί.

 

Μιλάνε για νίκες που το μέλλον θα φέρει

(Άννα, μην κλαις)

Εμέναν όμως δε με βάζουν στο χέρι.

 

Ο στρατός ξεκινά

(Άννα, μην κλαις)

Σαν γυρίσω ξανά

θ’ ακολουθώ άλλες σημαίες.

 

(1936)

 Πηγή: Bertolt Brecht, Ποιήματα, μτφ. Μάριος Πλωρίτης, Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1983, σ. 54.

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

 

Α1. Σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων να συνοψίσετε τις ομοιότητες και τις διαφορές των προπαγανδιστών φασιστικών ιδεών και των οπαδών τους, σύμφωνα με τον Theodor Adorno (Κείμενο 1).

                                                                                                                     Μονάδες 20

 

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα:

 

α) Οι αγκιτάτορες παρουσιάζονται άτρωτοι στις δημόσιες ομιλίες τους (Κείμενο 1).

β) Η τυποποίηση δεν γοητεύει τους αποδέκτες των ολοκληρωτικών ιδεών (Κείμενο 1).

γ) Οι μηχανισμοί της προπαγάνδας υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα (Κείμενο 2).

δ) Οι περισσότερες ταινίες του Χόλιγουντ αμφισβητούν το αμερικανικό όνειρο (Κείμενο 2).

ε) Οι σύγχρονοι ψηφοφόροι επηρεάζονται από σωτηριολογικά κηρύγματα ηγετών  που έχουν τις ρίζες τους στη θρησκεία (Κείμενο 2).

                                                                                                                    Μονάδες 10

 

Β2. α) Σε ένα κείμενο 70-80 λέξεων να αναλύσετε την υπογραμμισμένη φράση του Περικλή Κοροβέση: (Κείμενο 2)

 

Ο πιστός είναι ένας υποταγμένος άνθρωπος, δεν γνωρίζει τον εαυτό του και ζει στον που του έχει επιβάλει η άρχουσα νοοτροπία και γίνεται καταναλωτής. Δεν μπορεί να καταλάβει ποιος είναι και τι θέλει και δεν γνωρίζει τη δύναμή του.

                                                                                                                      Μονάδες 7

 

β) Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση του συγγραφέα στη 2η παράγραφο του Κειμένου 1; Πώς ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να την αναπτύξει υπηρετεί την πρόθεση αυτή;

                                                                                                                     Μονάδες 7

 

Β3. α) Οι ελίτ της εξουσίας… μνημόσυνα: Ποια ρηματικά πρόσωπα χρησιμοποιούνται στο ανωτέρω απόσπασμα του Κειμένου 2; Τι επιτυγχάνει ο συντάκτης μέσω της χρήσης τους  (Μονάδες 3); Τι προσδίδει στο κείμενο η επίκληση στην αυθεντία; (Μονάδες 2);

                                                                                                                      Μονάδες 5

 

β) Να καταγράψετε τέσσερις διαρθρωτικές λέξεις  που χρησιμοποιεί ο συντάκτης στην 5η παράγραφο του Κειμένου 1 και να σημειώσετε τον ρόλο που επιτελούν για να επιτευχθεί η συνεκτικότητα των προτάσεων (Μονάδες 2). Να καταστήσετε το ύφος του συντάκτη περισσότερο οικείο, αντικαθιστώντας κάθε υπογραμμισμένη λέξη με μια λιγότερο επίσημη, χωρίς να αλλοιώσετε το νοηματικό περιεχόμενο του αποσπάσματος (Μονάδες 4):

 

Η μηχανική εφαρμογή αυτών των προτύπων είναι ουσιώδης για την ιεροτελεστία… Η φετιχοποίηση της πραγματικότητας και των κατεστημένων σχέσεων εξουσίας τείνει, περισσότερο από καθετί άλλο, να παρακινήσει το άτομο ώστε να παραδοθεί και να ενωθεί με το υποτιθέμενο κύμα του μέλλοντος.

                                                                                                                     Μονάδες 6

Γ1. Ποιο είναι το θεματικό κέντρο του ποιήματος «Γερμανικό τραγούδι» του Bertοlt Brecht, σύμφωνα με την κρίση σας; Να παραθέσετε συγκεκριμένους κειμενικούς δείκτες που τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Το περιεχόμενο του κειμένου μπορεί να καταστεί διαχρονικό και οικουμενικό ή περιορίζεται μόνο στη Γερμανία του 1936; Να αναπτύξετε την άποψή σας (150-200 λέξεις).

                                                                                                                      Μονάδες 15

 

Δ1. Σ΄ ένα άρθρο σας που θα δημοσιευτεί στο ιστολόγιο της σχολικής μονάδες στην οποία φοιτάτε, να αναφέρετε ορισμένους από τους παράγοντες που καθιστούν τους πολίτες ευάλωτους στην ισοπεδωτική δύναμη της προπαγάνδας και να επισημάνετε την κατεύθυνση που πρέπει ν΄ ακολουθηθεί, για να αντιμετωπιστεί ο αρνητικός αντίκτυπος της παραπληροφόρησης στη νέα γενιά. (300-350 λέξεις)

                                                                                                                     Μονάδες 30

Κριτήριο αξιολόγησης (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου) - Παιδεία

Το σκίτσο αντλήθηκε από την ταινία Black  Μπεεε... (2005) του Θόδωρου Μαραγκού

Κείμενο 1 (Μη Λογοτεχνικό): Μίλτος Κουντουράς - «Κλείστε τα σχολειά» (διασκευασμένο απόσπασμα)

Ο Μίλτος Κουντουράς (1889-1940) ήταν παιδαγωγός και βασικός εκπρόσωπος του εκπαιδευτικού δημοτικισμού. Το αρχείο του είναι πολύτιμο για την ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το 1923 δημοσίευσε στην εφημερίδα του Στρατή Μυριβήλη Καμπάνα της Μυτιλήνης μία σειρά άρθρων του με τον ανατρεπτικό τίτλο «Κλείστε τα Σχολειά», όπου, με τόλμη, καυτηριάζει την κακή κατάσταση της ελληνικής εκπαίδευσης και διατυπώνει, ξεκάθαρα, τις θέσεις του για ένα καινούργιο σχολείο.

1. Η μαύρη αλήθεια λοιπόν είναι τούτη: Στην Ελλάδα σήμερα δεν υπάρχει εκπαίδευση. Το φωνάζουν απελπισμένοι όσοι αγαπούν ακόμη το Σχολειό, το επανάλαβαν χίλιες φορές ερασιτεχνικά στις εφημερίδες οι δημοσιογράφοι, το μουρμουρίζουν κουνώντας θλιβερά το κεφάλι οι άνθρωποι της περασμένης γενεάς, το αισθάνεται αόριστα ο αγράμματος λαός, όταν συχνά μέσα στη βιοπάλη του αναστενάζει: «Κοντά σ' όλα πάνε και τα καημένα τα γράμματα !...». Και η αλήθεια είναι αυτή. Σχολειό πια δεν υπάρχει. Κινείται μονάχα ακόμη ένας ανήθικος κι αρρωστημένος οργανισμός γεμάτος από δηλητήριο και παραφροσύνη που πολύ σύντομα θα επιδράσει θανατηφόρα σ' όλη την κατοπινή ζωή του τόπου μας. Μια σάπια και ξεχαρβαλωμένη μηχανή όπου από ανάγκη ρίχνουμε μέσα μια καθαρή κι αγνή ζωική παραγωγή — τα ευκολόπλαστα παιδιά μας — για να μας τα μεταβάλει ύστερ' από λίγα χρόνια σε μούμιες κατάξερες και φασκιωμένες ή σε κινούμενα μιάσματα ανασυρμένα σαν από τάφους...

2. Δεν είμαι καθόλου υπερβολικός. Αγάπησα και ονειρεύθηκα ένα περίλαμπρο Σχολειό, κι αποφάσισα να θυσιάσω κάθε μου υλική ευζωία σε μια ψυχική μου ικανοποίηση κι είδα, όσο έζησα εκεί μέσα, τη ρίζα του κακού τόσο βαθιά του εισχωρημένη, ώστε απελπισμένος να καταλήξω πολλές φορές στην εξωφρενική ανακραυγή των σημερινών γραφομένων μου: Κλείστε τα Σχολειά! Γιατί ο οργανισμός αυτός, που τον εθέσπισε βέβαια σε παλαιότερα χρόνια ένας αγνός ενθουσιασμός και μια ομαδική αγάπη, κατάντησε στην εξέλιξή του, από ορισμένες αιτίες και αφορμές, μια αθλιότητα κι ένα ψέμα που πρέπει να χτυπηθεί και να εκλείψει, αν δε θέλουμε οι αμέσως ερχόμενες γενεές να πληρώσουν πολύ ακριβότερα από εμάς τις αμαρτίες των γονιών τους.

3. Ένα ψέμα, ένα «κατά συνθήκη» ψέμα, κατάντησε στην Ελλάδα το Σχολειό. Μπείτε μέσα μια στιγμή και μυρίστε τον αέρα του. Βρόμα και δυσωδία. Ο δάσκαλος σαπίζει από την αθλιότητα που τον καταδικάζει ένα αφιλόστοργο και μοχθηρό Κράτος. Και παραπατάει μεθυσμένος από τη δυστυχία. Και γροθοκοπιέται με τον εαυτό του, με το συνάδελφό του, με την κακεντρέχεια των θεσπισμένων νόμων. Και γίνεται ύπουλος και κόλακας, η χολή κιτρινίζει το πρόσωπό του, και η ψυχή του νερουλιάζει από την απόγνωση. Και η παιδική ψυχή, η μαλακιά ακόμη, δέχεται ολημερίς και διαμορφώνεται σύμφωνα με τέτοιες θανατηφόρες επιδράσεις. Πουθενά η ωραία κι ελεύθερη ψυχή. Πουθενά η δονούμενη από ενέργεια κι αλήθεια ζωή. Ένα νεκρό, σχολαστικό, κατάξερο, αφιλοσόφητο γράμμα, κατακουρελιασμένο κι αυτό. Έτσι για τα μάτια.

4. Ο νόμος παντού μισεί και καταδιώκει το δάσκαλο. Κάθε ελεύθερη σκέψη, κάθε νέα όρεξη είν' έτοιμος να σου τη στραπατσάρει και να τηνε καταπνίξει με το βούρδουλα του νόμου ένας βλοσυρός προϊστάμενος. Κι ο δάσκαλος τότε εκδικιέται. Η ψυχή του στάζει φαρμάκι. Μισεί το Σχολειό. Αδιαφορεί για το παιδί. Προσπαθεί ν' αποφύγει κάθε κόπο. Η ενέργειά του ξοδεύεται στην καταστρατήγηση, στη δολίευση κάποιου τυράννου. Του τυράννου που του στερεί το ψωμί, που του κουρελιάζει τον εγωισμό, που του φαρμάκωσε τη χαρά της δουλειάς του. Στάζει ολημερίς φαρμάκι. Και το φαρμάκι αυτό το ρουφάει η ανοιχτή σαν άνοιξη στις εντυπώσεις, και μαλακιά σα νωπός γύψος παιδική ψυχή. Σε λίγο θ' αποπετρωθεί. Οι εντυπώσεις κ' η σχηματοποίηση της ηλικίας αυτής δεν εξαλείφονται και δε μεταπλάθονται ποτέ πια κατόπι. Ασυνείδητα και αθέλητα γίνεται ο κακούργος αυτός εκφαυλισμός. Μεθαύριο ασυνείδητα και αθέλητα θα εκδηλωθεί και στο σύνολο...

5. Κοιτάχτε πόσο αγνά κι ωραία ανοίγονται στο φως τα αχόρταγα παιδικά μάτια και με πόση ακατανίκητη απληστία ρουφάει και διατηρεί μέσα της τα νέα πράγματα η θαυμαστή παιδική ψυχή. Σαν το κορμί του που αφομοιώνει με ακατάσχετη δίψα κάθε τροφή, και μεγαλώνει και διαμορφώ νεται ανάλογα με τη θρεπτική της ιδιότητα. Κακή τροφή, θα κάνει σ' όλη τη ζωή του δυστυχισμένο και μαραζιάρικο ένα πλάσμα. […] Το ίδιο και χειρότερο συμβαίνει με την ψυχή του. Όταν μια μάνα κι ένας πατέρας φροντίζουν με τόσον πόνο να δώσουν στο παιδί τους καλή τροφή, πώς ύστερα εγκαταλείπουν την ανατροφή της ψυχής του στην τύχη και στη διαφθορά; Η κακή διαπαιδαγώγησή της θα φέρει συφορές αργότερα και στην ατομική του ζωή και στη ζωή του συνόλου. […] Κι η Κοινωνία; Υπνωτισμένη παρακολουθεί το τραγικό θέαμα: Ένας χείμαρρος παιδιών βγαίνει κάθε μέρα από τα Σχολειά. Είναι η τρομερή ψυχή του δασκάλου που θα κυβερνήσει μεθαύριο τη Χώρα. Με τον αδιάπλαστό του πια ψυχικό και πνευματικό κόσμο. Και το ροδάνι θα κυλάει από γκρεμό σε γκρεμό. Και κανείς ούτε τότε πια δε θα τολμήσει να φωνάξει: «Κλείστε τα Σχολειά να φτιάσουμε καινούργια!».

Πηγή: Μίλτος Κουντουράς, Κλείστε τα σχολεία, Αθήνα: Αφοί Κυριακίδη, 2011.

ανακραυγή = δυνατή φωνή που ακούγεται μακριά

ουριαίνω = κάνω ούριο, κλούβιο.

ροδάνι = εργαλείο για το αδράχτι με το οποίο τυλίγουν το μαλλί

Κείμενο 2 (Μη Λογοτεχνικό): Κώστας Χρηστάκης - «Η εκπαίδευση και ο εκπαιδευτικός τον 21ο αιώνα» (απόσπασμα)

Ο Κώστας Γ. Χρηστάκης είναι συνταξιούχος παιδαγωγός και ειδικός Πάρεδρος ε. τ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Έχει υπηρετήσει σε όλες τις βαθμίδες της εκπαιδευτικής ιεραρχίας και έχει εκπονήσει σημαντικό επιμορφωτικό και συγγραφικό έργο. Το άρθρο του «Η εκπαίδευση και ο εκπαιδευτικός τον 21ο αιώνα» έχει δημοσιευτεί στον περιοδικό τύπο και το διαδίκτυο.

1. Είναι σαφές, ότι οι αλλαγές και ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης είναι σήμερα αναγκαίος περισσότερο παρά ποτέ. Αλλά οι αλλαγές αυτές δεν μπορούν να γίνουν με Νόμους και Υπουργικές αποφάσεις. Πρέπει να προκύψουν μέσα από σοβαρή συζήτηση και διάλογο με τους εκπαιδευτικούς. Κάθε αλλαγή στην εκπαίδευση πρέπει να ξεκινά από το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς. Είναι λανθασμένη η τακτική που ακολουθείται μέχρι και σήμερα στον τόπο μας, οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις να γίνονται με πρόσωπα, τα οποία μπορεί να έχουν κάμει καλές σπουδές και να έχουν καλή θεωρητική γνώση, αλλά δεν έχουν μπει ποτέ σε τάξη και δεν διαθέτουν την αναγκαία εμπειρία. Συνεπώς, για να γίνουν οι αλλαγές αυτές και να ανταποκριθεί η εκπαίδευση στις νέες απαιτήσεις, εκτός από τα προγράμματα, τα βιβλία και τις στρατηγικές διδασκαλίας, απαιτείται αναθεώρηση, αναβάθμιση και εκσυγχρονισμός και του ρόλου του εκπαιδευτικού, καθώς και των προγραμμάτων σπουδών, με τα οποία εκπαιδεύονται.

2. Σε παλιότερες εποχές οι εκπαιδευτικοί ήξεραν, ότι οι γνώσεις και οι δεξιότητες που δίδασκαν, θα ήταν χρήσιμες και αρκετές για όλη τη ζωή των μαθητών τους. Σήμερα η εκπαίδευση και κατάρτιση οφείλουν να προετοιμάζουν τους μαθητές για πολύ γρήγορες αλλαγές, με ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Πολλοί ερευνητές διαπιστώνουν, ότι υπάρχουν και σήμερα φωτισμένοι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι είναι ενημερωμένοι και συνδέουν τις τεχνολογίες με τις νέες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, για να μεταμορφώσουν τη μάθηση και να εμπνεύσουν τους μαθητές τους (Salcito, 2013). Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές παραμένουν σε προσωπικό επίπεδο, χωρίς να διαχέονται και να αξιοποιούνται ευρύτερα. Αυτό σημαίνει, ότι οι νέοι εκπαιδευτικοί πρέπει να εκπαιδεύονται με προγράμματα σπουδών, τα οποία να λαμβάνουν υπόψη τα νέα δεδομένα, δηλαδή, την παραγωγή της γνώσης, τη μάθηση, τις δεξιότητες και τις καινοτομίες που απαιτούνται τον 21ο αιώνα.

3. Ένα σημείο που πρέπει να συζητηθεί είναι τι θα γίνει με τους παλιούς εκπαιδευτικούς. Είναι γνωστό, ότι πολλοί παλιοί εκπαιδευτικοί καλούνται να χρησιμοποιήσουν διδακτικές μεθόδους και μέσα διδασκαλίας που δεν έχουν διδαχθεί. Στο παρελθόν ο νέος εκπαιδευτικός μπορούσε να διδάξει μιμούμενος τη μέθοδο του δασκάλου του. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Σήμερα η διδασκαλία έχει γίνει ιδιαίτερα περίπλοκη και σύνθετη διαδικασία, με τη χρήση των νέων τεχνολογιών και της πληροφορικής. Οι παλιοί εκπαιδευτικοί πρέπει να επιμορφωθούν, για να καταστούν ικανοί, αξιοποιώντας την εμπειρία τους, να προσαρμόζουν τη διδακτική διαδικασία στις νέες στρατηγικές και στα νέα δεδομένα. Συνεπώς, η δια βίου εκπαίδευση και μάθηση είναι σήμερα αναγκαία περισσότερο παρά ποτέ.

4. Λογικά θα περίμενε κανείς τα νέα δεδομένα, όπως καταγράφονται προηγούμενα, να επηρεάσουν θετικά την ποιότητα της ζωής και να καταστήσουν εύκολη και αποτελεσματική την επικοινωνία, τη συμβίωση και την αλληλοαποδοχή των ανθρώπων, σε παγκόσμια κλίμακα. Όμως, αντί γι’ αυτά παρατηρείται: αυξανόμενη με γεωμετρική πρόοδο βία, θρησκευτικός φανατισμός και απάνθρωπη, χωρίς όρια και ηθικούς φραγμούς, εκμετάλλευση των αδυνάτων, κατάλυση των ηθικών και κοινωνικών αξιών και αποστασιοποίηση του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Συμβόλαια θανάτου υπογράφονται καθημερινά. Τρομοκρατικές επιθέσεις και δολοφονίες αθώων ανθρώπων, σε παγκόσμιο επίπεδο, δεσπόζουν στα ειδησεογραφικά δελτία. Στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική καθημερινά σφαγιάζονται άνθρωποι με απάνθρωπο τρόπο και καταστρέφονται ανθρώπινοι πόροι. Τα καραβάνια των ανθρώπων που εγκαταλείπουν τις εστίες τους και περιφέρονται στη Μεσόγειο, στοιβαγμένες ψυχές και σάρκες σε σαπιοκάραβα, αντικείμενο εκμετάλλευσης και βορά των διακινητών – επιχειρηματιών της μετανάστευσης, είναι συνηθισμένο φαινόμενο στις μέρες μας. Το δόγμα του Μακιαβέλι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» και το δίκαιο του ισχυρότερου είναι σε πλήρη εφαρμογή σήμερα. Παρατηρείται, δηλαδή, αντιφατικότητα ανάμεσα στις δυνατότητες που έχει ο σημερινός άνθρωπος να οργανώσει τη ζωή του, προσαρμοσμένη ομαλά σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο, και στην πραγματικότητα. Με απλά λόγια, οι τεχνικές δυνατότητες του σημερινού ανθρώπου βελτιώνονται, αλλά ταυτόχρονα διογκώνεται η ανθρωπιστική κρίση.

5. Οι άνθρωποι, που διατηρούν ηθικές και κοινωνικές αξίες ανησυχούν, αγωνιούν και άγχονται, καθώς παρακολουθούν τις εξελίξεις αυτές. Ο επαναπροσδιορισμός του ανθρώπου και του τρόπου ζωής του μέσα στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον πρέπει να επανεξεταστεί ως κύρια και επείγουσα προτεραιότητα. Ωστόσο, ενώ καθημερινά σχεδιάζονται και πραγματοποιούνται δεκάδες συνέδρια και γράφονται χιλιάδες άρθρα, στον τύπο και στο διαδίκτυο, με στόχο τη δημιουργία νέων γνώσεων και καινοτομιών, για την βελτίωση της παραγωγικότητας και της οικονομίας, ελάχιστα έως καθόλου ακούγονται προτάσεις που στοχεύουν στη διαμόρφωση του ηθικού και κοινωνικού ανθρώπου. Και διερωτάται κανείς, μήπως είναι καιρός, παράλληλα με την παραγωγικότητα, να στοχεύσουμε και στη βελτίωση του ίδιου του ανθρώπου; Η διαμόρφωση του ανθρώπου ΓΝΩΣΤΗ, αλλά και ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ανθρώπου ταυτόχρονα, πρέπει να αποτελέσει άμεση και βασική προτεραιότητα, πριν είναι αργά. Του ανθρώπου, δηλαδή, που θα μπορεί να παρακολουθεί, να κατανοεί, να αποδέχεται τις εξελίξεις και να προσαρμόζεται στις συνθήκες της νέας εποχής, όπως αυτές διαμορφώνονται κάθε φορά, ώστε να πετυχαίνει την προσωπική του ολοκλήρωση και να συμμετέχει ενεργά στα κοινά. Έτσι, θα δημιουργηθεί το ανθρώπινο κεφάλαιο που απαιτείται, για να εξυγιανθεί το συνεχώς μεταβαλλόμενο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον και ο άνθρωπος να αποκτήσει την ταυτότητα του παγκόσμιου πολίτη, ώστε να βελτιώσει την προσωπική του ζωή και να συμβιώνει αρμονικά με τους άλλους. Του ανθρώπου που θα έχει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που απαιτούνται για να επιβιώνει στην ούτως ή άλλως ανταγωνιστική κοινωνία που ζούμε, αλλά παράλληλα θα έχει και τις κοινωνικές δεξιότητες που χρειάζονται, για να αναγνωρίζει τα δικαιώματα των άλλων, και να μπορεί να ζει ανάμεσά τους με αμοιβαίο σεβασμό, με αλληλεγγύη και ειρήνη. Ενός ανθρώπου που θα σκέφτεται και θα πράττει με γνώμονα όχι μόνο το «εγώ», αλλά και το «εμείς», για να θυμηθούμε τον αγνό Έλληνα πατριώτη, τον Μακρυγιάννη.

6. Πρωταρχικός σκοπός της αγωγής και εκπαίδευσης, λοιπόν, πρέπει να είναι ο άνθρωπος, ο οποίος εξοπλισμένος με κριτική σκέψη, δημιουργική δραστηριότητα και υπευθυνότητα, θα μπορεί να ικανοποιεί τις προσωπικές του ανάγκες μέσα σε ένα εθνικό, αλλά και πολυπολιτισμικό και παγκόσμιο κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον (Ξωχέλλης, 1983, σ. 68), σύμφωνα με ένα πλαίσιο αξιών, που χαρακτηρίζουν τον ηθικό και κοινωνικό άνθρωπο. Άποψή μας είναι, ότι για κάθε αναθεώρηση και αλλαγή στο επίκεντρο πρέπει να είναι ο άνθρωπος. Το ανθρωποκεντρικό μοντέλο είναι αυτό που διασφαλίζει την ορθότητα των αποφάσεων και ευνοεί τις προσαρμογές και τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν, ώστε να αποβούν ωφέλιμες και χρηστικές στον αιώνα που διανύουμε, χωρίς να διαταράσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις και η ομαλή συμβίωση και πορεία όλων των ανθρώπων και των λαών.

Πηγή: Θέματα Ειδικής Αγωγής, τριμηναία Περιοδική έκδοση για την εκπαίδευση, τ. 70. Αθήνα: Αύγουστος-Οκτώβριος 2015.

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Γιώτα Αργυροπούλου- «Στο Δημοτικό»

Η Γιώτα Αργυροπούλου (1960-2018) γεννήθηκε στους Κωνσταντίνους Μεσσηνίας και έζησε στην Καλαμάτα. Σπούδασε φιλολογία στην Αθήνα και εργάστηκε στη μέση εκπαίδευση. Εξέδωσε πέντε ποιητικές συλλογές. Το ποίημα «Στο Δημοτικό» συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή Νερά Απαρηγόρητα που είναι αφιερωμένη στα παιδικά της χρόνια στο χωριό Διαβολίτσι Μεσσηνίας.

    

                              

Τα  μήλα  ήταν  μέλι.

Ο  Μίμης  και  η  Άννα  αδέρφια αγαπημένα.

Δεν κάπνιζε  το  τζάκι  τους,

δε  μάλωναν,

δεν  τα 'παιρνε  ο  πατέρας  στο  χωράφι.

Όλα  κυλούσαν  ήρεμα  στο  αναγνωστικό.

Άστραφτε  νιάτα  κι  ομορφιά  η  βασίλισσα  στο  κάδρο

και  το  πουλί  περιπλεγμένο  μες  στις  δάφνες.

 

Σε  φέτες  απορίας  γευόμουνα  τον  κόσμο.

Δεν  άλλαξε  η  γεύση  του,

συνήθισα  μονάχα.

 

Μίμης και Άννα: τα παιδιά αυτά ήταν κεντρικοί ήρωες στο Αλφαβητάριο Α’ Δημοτικού των Ι. Κ. Γιαννέλη- Γ. Σακκά

βασίλισσα: η Άννα Μαρία, σύζυγος του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

πουλί στις δάφνες: ο φοίνικας που αναγεννιέται από τις στάχτες του, σύμβολο της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974)

Πηγή: Γιώτα Αργυροπούλου, Νερά Απαρηγόρητα, Αθήνα: Πλανόδιον 2004 και στη συγκεντρωτική έκδοση: Ποιήματα και Πεζά, Αθήνα: Μελάνι 2024.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α1. Σε ποια κατάσταση βρίσκονται οι λειτουργοί της εκπαίδευσης σύμφωνα με τον συντάκτη του κειμένου 1; Να συνοψίσετε την απάντησή σας σε μία παράγραφο 60-70 λέξεων.

                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα:

α) Οι καλές σπουδές είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για τη λήψη αποφάσεων που συσχετίζονται με την εκπαίδευση (Κείμενο 2).

β) Οι συνθήκες που επέβαλλαν την ίδρυση των σχολείων παρέμειναν αμετάβλητες μέχρι τη συγγραφή του άρθρου «Κλείστε τα Σχολεία» (Κείμενο 1).

γ) Ο νέος εκπαιδευτικός είναι επιβεβλημένο να αντιγράφει τις πρακτικές των προκατόχων του. (Κείμενο 2).

δ) Οι φιλόδοξοι εκπαιδευτικοί διατηρούν  τον ζήλο τους μετά τον διορισμό τους και διορθώνουν τα κακώς κείμενα στο ελληνικό σχολείο (Κείμενο 1).

ε) Η αποστολή του σύγχρονου σχολείου είναι πολύπλευρη. Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να  περιορίζεται στο πεδίο της παροχής γνώσεων (Κείμενο 2).

                                                                                                                      Μονάδες 10

Β2 α) Τι προσπαθεί να αποδείξει ο Μίλτος Κουντουράς στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1: («Η μαύρη αλήθεια…σαν από τάφους;») του Κειμένου 1; Με ποιους τρόπους (γλωσσικές επιλογές, εκφραστικά μέσα, τεκμήρια κ.ά.) επιχειρεί να επιτύχει τον σκοπό του;

                                                                                                                      Μονάδες 8

Β2 β)  Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να ερμηνεύσετε την άποψη του Καθηγητή Παιδαγωγικής Παναγιώτη Δ. Ξωχέλλη: «Πρωταρχικός σκοπός της αγωγής και εκπαίδευσης, λοιπόν, πρέπει να είναι ο άνθρωπος, ο οποίος εξοπλισμένος με κριτική σκέψη, δημιουργική δραστηριότητα και υπευθυνότητα, θα μπορεί να ικανοποιεί τις προσωπικές του ανάγκες μέσα σε ένα εθνικό, αλλά και πολυπολιτισμικό και παγκόσμιο κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον» που επικαλείται ο Κώστας Χρηστάκης στην έκτη παράγραφο: «Πρωταρχικός… λαών.» του Κειμένου 2.

                                                                                                                       Μονάδες 7

Β3 α) Ποια ρηματικά πρόσωπα χρησιμοποιεί ο Μίλτος Κουντουράς στη  2η παράγραφο («Δεν είμαι καθόλου υπερβολικός… των γονιών τους») του Κειμένου 1; Να ερμηνεύσετε την επιλογή αυτή σε σχέση με τον σκοπό που επιδιώκει να πετύχει ο συντάκτης.

                                                                                                                      Μονάδες 5

Β3 β) Αφού διαβάσετε την 5^η παράγραφο του Κειμένου 2 («Οι άνθρωποι … τον Μακρυγιάννη») του Κειμένου 2 να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις:  I) Τι δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις: Ωστόσο, δηλαδή, έτσι  (Μονάδες 1,5); II) Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία των κεφαλαίων γραμμάτων (ΓΝΩΣΤΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ) και των εισαγωγικών («εγώ», «εμείς») (Μονάδες 2)  III) Ποιος είναι ο ρόλος της ερώτησης και τι προσδίδει στο κείμενο (Μονάδες 1,5);

                                                                                                                    Μονάδες 5

Γ1) Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος, σύμφωνα με την κρίση σας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας,  παραθέτοντας τρεις κειμενικούς δείκτες. Πιστεύετε ότι τα σχολικά βιβλία πρέπει να παρουσιάζουν μία πιο εξιδανικευμένη πραγματικότητα ή να αποτυπώνουν με ρεαλισμό τις εξωτερικές συνθήκες; (150-200 λέξεις)

                                                                                                                     Μονάδες 15

Δ1)  Σε μια εισήγηση (350-400 λέξεις) που θα εκφωνηθεί κατά την τελετή αποφοίτησής σας από το Λύκειο να αναφερθείτε στα τρωτά της ελληνικής εκπαίδευσης και την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό μοντέλο που θα έχει γνώμονα των άνθρωπο. Να αντλήσετε πληροφορίες από τα δύο κείμενα αναφοράς.

                                                                                                                      Μονάδες 30