Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου (Κριτήριο Αξιολόγησης: Αρχαία Μνημεία)

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΜΝΗΜΕΙΑ

Πηγή:https://periklis12.wordpress.com/2011/07/20/%CE%B8%CE%B1-%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B1-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1-%CE%BC%CE%B1%CF%83/

Κείμενο 1: Κυριάκος Σιμόπουλος - Ξενοκρατία, Μισελληνισμός και Υποτέλεια (απόσπασμα)

Ο Κυριάκος Σιμόπουλος (1921-2021) ήταν δημοσιογράφος, ιστοριοδίφης και μεταφραστής.

1.Όταν οι δυτικές δυνάμεις δημιουργούν με τις διομολογήσεις οικονομικά και πολιτικά προγεφυρώματα στην οθωμανική Ανατολή, το κυνήγι των αρχαιοτήτων παίρνει μορφή λυσσαλέας επιδρομής. Επιστρατεύονται όλα τα μέσα, η διπλωματική παρέμβαση που αποσπά ειδικές άδειες από το τουρκικό κράτος για ακρωτηριασμό μνημείων, η εξαγορά, ακόμα και η βία. Οργανώνονται δίκτυα πληροφοριοδοτών για επισήμανση αρχαιοτήτων, διεξάγονται μυστικές ανασκαφές και πραγματοποιούνται μυθιστορηματικές εξαγωγές των λαφύρων... Εστεμμένοι και κροίσοι φιλοδοξούν να στολίσουν τους κήπους και τα ανάκτορά τους με ελληνικά γλυπτά, όπως οι Ρωμαίοι. Και πληρώνουν αστρονομικά ποσά… Πολλοί από τους Ευρωπαίους που ταξιδεύουν στην Ελλάδα κατά την τουρκοκρατία, με οθωμανικό πουγιουρδί ή χωρίς πουγιουρδί αλλά με γεμάτο πουγγί, είναι αρχαιοσυλλέκτες και αρχαιοκάπηλοι. Εξαγοράζουν τους Τούρκους και τρομοκρατούν τους Έλληνες.

2. Τα λάφυρα των αγγλικών βανδαλισμών από τον Έλγιν στην Ακρόπολη θα καταλήξουν στο Λονδίνο, ύστερα από δραματικές περιπέτειες, τραυματισμένα και αποδεκατισμένα. Ναυάγιο του καραβιού στα Κύθηρα, ανέλκυση των γλυπτών, καταστροφές…Την ώρα που τα συνεργεία του Έλγιν έστηναν τις σκαλωσιές στον Παρθενώνα και το Ερεχθείο, στην Ελευσίνα, ένας άλλος Άγγλος o Edward Clarke, εφοδιασμένος με πουγιουρδί του Τούρκου βοεβόδα, έκλεβε, παρά τις αντιδράσεις των κατοίκων, το πολυσέβαστο και ιερό για τους αγρότες κολοσσιαίο άγαλμα της Δήμητρας…

3. Οι διαρπαγές και καταστροφές των αρχαιοτήτων από τη Δύση στους αιώνες της τουρκοκρατίας αποτελούν μαύρη σελίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας…Η ιδιοποίηση από τη Δύση των ελληνικών πολιτιστικών θησαυρών είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της αποικιοκρατίας. Θεμιτή πράξη η λεηλασία ή εκρίζωση των μνημείων, δικαίωμα του ισχυρού, λεία πολέμου…Την κατακραυγή για τους βανδαλισμούς του Έλγιν στην Ακρόπολη αντιμετώπισαν οι άνθρωποι της εξουσίας που εξέφραζαν την πολιτική του αγγλικού ιμπεριαλισμού, με το ψεύδος και τη συκοφαντία. Ισχυρίσθηκαν ότι τα μνημεία κινδύνευαν από την απαιδευσία των Ελλήνων, που όχι μόνο αδιαφορούσαν για τα λείψανα του αρχαίου πολιτισμού αλλά και τα κατέστρεφαν οι ίδιοι. Και αξίωναν την ευγνωμοσύνη της ανθρωπότητας για τις υπηρεσίες τους στον πολιτισμό.

4. Προφάσεις αμαρτωλές και γελοίες ανακρίβειες. Οι υπόδουλοι Έλληνες ήταν απαίδευτοι αλλά είχαν επίγνωση της ιστορίας τους και του αρχαίου πολιτισμού. Έτρεφαν σχεδόν δεισιδαίμονα προσήλωση στα μνημεία και το γλυπτικό πλούτο που έκρυβε η ελληνική γη. Πίστευαν πως έχουν προστατευτικές, ιαματικές και άλλες μαγικές ιδιότητες… Πίστευαν πως τα λείψανα του αρχαίου κόσμου, τα αγάλματα, τα ενεπίγραφα μάρμαρα ήταν ευλογία για τον τόπο… Μάτωνε η ψυχή τους μπροστά στη σύληση και τη σκύλευση, τη λεηλασία και την καταστροφή των μνημείων».

Πηγή: Κυριάκος Σιμόπουλος, Ξενοκρατία, Μισελληνισμός και Υποτέλεια (απόσπασμα), Αθήνα: Στάχυ 1999.

Κείμενο 2: Παντελής Μπουκάλας - Κι ο Παρθενώνας; Κι ο Παρθενώνας…

Ο Παντελής Μπουκάλας (1957) είναι Έλληνας ποιητής, αρθρογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής και δημοσιογράφος.

1.Ήταν Ιούλιος 2017, όταν αποκαλύφθηκε ότι ακόμα και οι Μινωίτες είχαν πάθος με τα κολοειδή αναψυκτικά. Τι είχε συμβεί; Παίρνοντας άδεια από την Ισχύ της, η Coca-Cola κατέκλυσε τις επιφάνειες των λεωφορείων της Κρήτης, τα ΜΜΕ του νησιού και τα σούπερ μάρκετ με διαφημίσεις, όπου εκμεταλλευόταν ασύστολα εμβληματικές εικόνες του μινωικού πολιτισμού, λ.χ. την Τοιχογραφία των Ταυροκαθαψίων. Κάποιοι γκρίνιαξαν, άλλοι «έπεσαν από τα σύννεφα», αλλά η δουλειά της εταιρείας είχε ήδη γίνει. Και η ζημιά επίσης: Το πολιτισμικό μας απόθεμα, τμήμα λαμπρό της οικουμενικής κληρονομιάς, το σφετερίστηκε η κερδοσκοπία. Παλαιότερα, σε διαφημίσεις της ίδιας εταιρείας, οι κίονες του Παρθενώνα είχαν πάρει βιαίως το σχήμα της φιάλης της. Το δε καλοκαίρι του 2019 η επινοητική πολυεθνική εμπορεύτηκε «συλλεκτικά» τεμάχια με τον Παρθενώνα πάνω τους, τον Λευκό Πύργο, τη Βουλή κ.ά. Έκανε τη δουλειά της κι έπειτα «τα απέσυρε», ισχυριζόμενη παραπειστικά ότι απλώς προωθούσε τον ελληνικό τουρισμό.

2. Τον Σεπτέμβριο του 2020 δημοφιλής τραγουδιστής, παίρνοντας άδεια από τον ναρκισσισμό του και ποντάροντας ίσως στις υψηλές γνωριμίες του, ανεβαίνει με τζιπάκι της Μερσεντές έως την είσοδο του Ηρωδείου και, περήφανος, διαφημίζει με ανάρτησή του τον άθλο του και το αμάξι. Κάποιοι γκρίνιαξαν, άλλοι «έπεσαν από τα σύννεφα» κ.τ.λ. Τον Απρίλιο του 2024 ανεβαίνουν στην Ακρόπολη 150 Ινδοί επιχειρηματίες. Τους καλωσορίζει η μπάντα του Λιμενικού και τους υποδέχεται αυτοπροσώπως η Αθηνά, μαζί με Καρυάτιδες και Κούρους. «Event», είπαν. Και «performance». Ακολούθησαν τα συνήθη. «Έρευνες», το μπαλάκι της ευθύνης μπαλάκι του τένις κ.τ.λ.

3. Προ πενθημέρου, η Αθηνά, ο Ποσειδώνας, ο Περικλής, ο Φειδίας, ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης είχαν ξαφνικά την ίδια ιδέα: να πετάξουν τα παλιομοδίτικα σανδάλια και να φορέσουν αθλητικά παπούτσια, ταιριαστά με τον κακοτράχαλο Ιερό Βράχο. Διάλεξαν μάλιστα συγκεκριμένη εταιρεία, την Adidas, η οποία, πληρώνοντας αδρά, 380 ευρώ ακατέβατα, πρόβαλε με drones το σήμα και τα παπούτσια της στον νυχτερινό αττικό ουρανό. Ο Παρθενώνας; Ο οικουμενικός, ο πολύτιμος, ο αδιατίμητος Παρθενώνας; Κερδαλέο φόντο. Ακολούθησαν τα συνήθη. Τα κατόπιν εορτής και κατόπιν ντροπής.

4. Μια παράκληση: Ας προσέξουν λίγο παραπάνω όσοι «φυλάγουν Θερμοπύλες» και την Αρχαία Αγορά της Σπάρτης. Τα drones δεν έχουν ντροπές και δισταγμούς. Μπορεί ένα βράδυ να γράψουν στον ουρανό της Λακωνίας ή πάνω από το μνημείο του Λεωνίδα το σύνθημα «Ή ταν ή Aντίντας».

Πηγή: Η Καθημερινή, 20/05/2025

Κείμενο 3: Στράτης Μυριβήλης - Θεοφάνεια

Ο Στράτης Μυριβήλης (Λέσβος, 1890–Αθήνα, 1969) ήταν ένας από τους σημαντικότερους πεζογράφους της Γενιάς του ΄30. Εντάσσεται στην «Αιολική Σχολή», καθώς μετουσιώνει λογοτεχνικά τον βίαιο ξεριζωμό του ελληνικού πληθυσμού μετά την ανεπιτυχή κατάληξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Το κείμενο  «Θεοφάνεια» αντλείται από το βιβλίο «Το Λογοτεχνικό Τέταρτο, το οποίο περιλαμβάνει κείμενα που εκφώνησε σε εκπομπές του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών..

Κατέβηκε ο Θεός, γονάτισε στο διάσελο του Υμηττού, τέντωσε στο γόνατο το δοξάρι και τοξεύει. Βουίζει η κόρδα, κλαγγίζει η φαρέτρα στο γυμνό πλευρό, η ακένωτη φαρέτρα με τις ασημένιες σαΐτες. Τα θεϊκά βέλη τρέχουν πυρωμένα. Σκίζουν τον αττικόν αγέρα, σφυρίζουν, αργυρά χελιδόνια του μεσημεριού. Πετούν και μεταλαμπαδεύουν την απολλώνια φωτιά στα σπίτια και τις στέγες, στα μάρμαρα και στη σάρκα, στα κύματα και στις καρδιές.

Τ' απομεινάρια των πεύκων φλέγονται πυρσοί, οι ασφαλτωμένες στράτες λιώνουν κάτω από τα βήματα, ο αγέρας τρέμει, γεμάτος από τις αστραπές της αργυρής ασπίδας. Το ξανθό χώμα με το καμένο χαμομήλι λιβανίζει ζεστούς αχνούς. Είναι ένα πύρινο θεμιατήρι η Αττική, στα πόδια του Θεού με τα φλογάτα μαλλιά  και τα λαμπρά μάτια.

Σηκώστε τα μάτια με την υπόλοιπη προσπάθεια πού σας απόμεινε και δείτε καταμεσήμερα τον ουρανό της Αθήνας, πώς ξάσπρισε σαν τον υδράργυρο και στάζει. Λιώνει και ρέει μέσα στα νερά του Σαρωνικού. Στα κύματα άναψαν οι αργυρές φλόγες. Και όλα, πέτρες, δένδρα, καράβια, ζωντανά και άνθρωποι, κάβοι και νησιά, εξαϋλώνονται, εξατμίζονται κάτω από το  αργυρό μαστίγωμα.

Κάθε τι το υλικό, όλο το γεώδες μέρος της πλάσης, το λίπος των σχημάτων της ζωής λαμπαδιάζει, καίγεται σαν την στεγνήν ίσκα. Κάθε ύπαρξη, κάθε περίγραμμα εξαγνίζεται από το λίπος των διαστάσεων. Οι ζωγράφοι του τοπίου είναι απελπισμένοι. Πως να συλλάβει ο χρωστήρας τη ρευστή φωτιά πού πυρπολεί το όραμα; Όλα τα πράγματα χάνουν των ύλη τους, ξεφορτώνουνται το άχθος του εαυτού των με ένα βαθύν στεναγμό ανακούφισης. Μέσα από τον όχλο των υλικών σχημάτων πού σταχτώνουνται, σκιρτά αδέσμευτη και χορεύει η φλόγα της ιδέας των πραγμάτων. Τι θαύμα!

Αν ήμουνα ζωγράφος θα προσπαθούσα να δώσω την ιδέα των εξατμισμένων σχημάτων, των σταχτωμένων όγκων. Στέκουμαι και βλέπω τις αρχαίες κολώνες των ναών. Το φως τις διαπέρασε, τις μούσκεψε με τη διαφάνεια του ως το βάθος. Είναι στήλες από μάργαρο. Ρέει η λυομένη φλόγα απ' όλες τις επιφάνειες, σπιθίζει και κρουνελίζει από τις επίχρυσες αυλακές των ραβδώσεων. Μα υπάρχουν κι' όλας όλ' αυτά; Υπάρχουν τάχα με την πυκνότητα τους οι σπόνδυλοι, με το ανθισμένο βάρος τους οι μαρμαρένιες άκανθες, με το μέγεθος τους τα πελώρια κιονόκρανα; Ή μήπως είναι μια παραίσθηση πού μας γοητεύει; […]

[…] Καταμεσήμερο της Αττικής. Πάρτε το υπόλοιπο του κορμιού σας, το υπόλοιπο της εξατμισμένης θέλησης σας, το υπόλοιπο της καρδίας, και ανεβήτε στην Ακρόπολη. Είναι η επίσημη ώρα του Παρθενώνα. Θα βρεθείτε μέσα στην πιο σκληρήν ηλιοβολή. Είναι σκληρός ο Απόλλωνας. Και ο Παρθενώνας είναι το πιο σκληρό μνημείο της αντρίκιας αρετής. Είναι σκληρός ο Θεός προς το κάθε τι πού δεν έχει το χάρισμα να καίγεται, πού δεν έχει τη δύναμη να σπάσει το τσόφλι της ύλης του, να ξελευτερωθεί, πού δε θέλει να αποχωριστεί το λίπος του βάρους του.

Είναι επικίνδυνο όμως. Θα βρεθείτε κει πάνω ολομόναχος μπροστά στα φλογερά Θεοφάνεια. Ο Απόλλωνας κατεβαίνει και περπατεί ανάμεσα στους άσπρους και χρυσούς ναούς. Περπατεί κάθε μεσημέρι. Τότες τα μάρμαρα γιορτάζουν. Οι γραμμές ηχούν μουσικά, ό ιχώρας κυκλοφορεί κάτω από το λαξευμένο πρόσωπο της πέτρας. Οι κόρες του Ερεχθείου χαμογελούν, σαν ν' άκουσαν από το βυθό του χρόνου τα αρχαία βήματα των Παναθηναίων πάνω στις χορταριασμένες πλάκες.

Και συ, ω μικρούλα Ατθίς, με τα λιγνά μέλη και τα στάχυα της Δήμητρας στα μαλλιά, πού σε βλέπω να περιπλανάσαι ολομόναχη ανάμεσα στα ζωντανά μάρμαρα. Μικρούλα Ατθίς, πόσο πρέπει να σε φίλησε ο Θεός του ρυθμού για να πάρει το πρόσωπο σου το χρώμα πού έχει το μέλι του Υμηττού. Πόσους αιώνες χόρεψε η ελληνική ψυχή σου κάτω από τούτα τα πάμφωτα μάρμαρα για να κινείσαι έτσι ανάλαφρα σαν μια βέργα αγριλιάς μέσα στη γαλάζια φωτιά του μεσημεριού!  Και πόσο τάχα σε κοίταξε κατάματα ο Θεός του φωτός, για να ανάψουν αυτά τα άστρα της ψυχής σου μέσα στην ανθισμένη  άκανθα των  βλεφαρίδων  σου!

Απόλλων αποτρόπαιε! Ιδού εμείς, ο λαός σου, γύρω στους αιώνιους βωμούς σου. Ας ορμήσουν πάνω από το κεφάλι μας τα άγια βέλη σου, άγριο κοπάδι φλογερά πετροχελίδονα. Να αγνισθεί ό αγέρας από τα μολέματα της ασκήμιας, να μυρίσει καμένη στουρναρόπετρα ό βράχος του Υμηττού. Τόξεψε την ασκήμια, που είναι αμαρτία στην Ελλάδα, κάμε πάλι τη λύρα σου να κρούσει αυστηρά, αρμονικά την ψυχή της Αθήνας. Ας ορμήσουν, ασημένιες σημαίες, ως τα μεσούρανα οι μεσημεριάτικες φλόγες, να κατακάψουν  κάθε άγος.

Ιδού, ή Αττική αχνίζει στα πόδια σου, θεμιατήρι από χρυσό πηλό. Μέσα, καίγεται ή ψυχή μας η ελληνική, δεντρολίβανο και δαφνόφυλλο. […]

Πηγή: Στράτης Μυριβήλης, Το λογοτεχνικό τέταρτο, Αθήνα, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 1961.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΘΕΜΑ Α:

Α1. Σε μια παράγραφο (70-80 λέξεις) να συνοψίσετε το πρόσχημα για την αρπαγή των Γλυπτών του Παρθενώνα από τον Λόρδο Έλγιν και τη στάση του συντάκτη του Κειμένου 1 απέναντι σ’ αυτό.

                                                                                                                    Μονάδες 20

ΘΕΜΑ Β:

Β1. Να χαρακτηρίσεις τις ακόλουθες φράσεις ως σωστές (Σωστό) ή λανθασμένες (ΛΑΘΟΣ), λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα.

Κείμενο 1:

α) Οι Ρωμαίοι βαρύνονται για λεηλασίες μνημείων του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.

β) Παρά τις προσπάθειες εξαγοράς τους από τους αρχαιοκάπηλους, οι οθωμανικές αρχές παρέμεναν αδωροδόκητες την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

γ) Ο Άγγλος Clarke προέβη σε βανδαλισμούς στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Κείμενο 2:

δ) Η τοιχογραφία των Ταυροκαθαψίων ανάγεται στη μινωική Κρήτη.

ε) Ο Ιερός Βράχος είναι δύσβατος.

                                                                                                            Μονάδες 10

Β2. α) Πρόθεση του συντάκτη στην 3η παράγραφο του Κειμένου 2 είναι να προβληματίσει τον αναγνώστη. Πώς ο τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου εξυπηρετεί την πρόθεση αυτή;

                                                                                                            Μονάδες 8

β) i) Ποιος ο ρόλος της επανάληψης: «Κάποιοι γκρίνιαξαν, άλλοι “έπεσαν από τα σύννεφα”» στο Κείμενο 2; (Μονάδες 3) ii) Ο συντάκτης του Κειμένου 2 είναι ιδιαίτερα σαρκαστικός. Να δικαιολογήσετε τον ανωτέρω ισχυρισμό, παραθέτοντας δύο χωρία του Κειμένου 2. (Μονάδες 2) Τι προσδίδει στο κείμενο αυτή η εκφραστική επιλογή; (Μονάδες 3)

                                                                                   

                                                                                                                      Μονάδες 7

B3. α)

Θεμιτή πράξη η λεηλασία ή εκρίζωση των μνημείων, δικαίωμα του ισχυρού, λεία πολέμου…Την κατακραυγή για τους βανδαλισμούς του Έλγιν στην Ακρόπολη αντιμετώπισαν οι άνθρωποι της εξουσίας που εξέφραζαν την πολιτική του αγγλικού ιμπεριαλισμού, με το ψεύδος και τη συκοφαντία.

Να καταστήσετε το ύφος του αποσπάσματος του Κειμένου 1 οικείο, αντικαθιστώντας τις λέξεις που έχουν έντονη γραφή, με αντίστοιχες, που χρησιμοποιούνται ευρέως στην καθημερινότητά μας.

                                                                                                                      Μονάδες 5

β) Να σχολιάσετε τον τίτλο του Κειμένου 2 ως προς τη νοηματική και την επικοινωνιακή του λειτουργία.

                                                                                                                    Μονάδες 5

Γ1. Ποια συναισθήματα και σκέψεις γεννά η περιδιάβαση στον Ιερό Βράχο, σύμφωνα με το Κείμενο 3; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις κειμενικούς δείκτες. Η σύγχρονη πραγματικότητα, σύμφωνα με την κρίση σας, θέτει φραγμούς στη διαμόρφωση μιας άρρηκτης σύνδεσης με τα αρχαία μνημεία; (150-200 λέξεις)

                                                                                                                  Μονάδες 15

Δ1. Υποθέστε πως είστε εκπρόσωπος της χώρας μας σε ένα Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Νεολαίας. Στην ομιλία σας (350-400 λέξεις), αφού πρώτα αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους θεωρείτε σημαντική τη διατήρηση των μνημείων, και γενικότερα της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, να επισημάνετε τρόπους με τους οποίους μπορούν οι μαθητές να οικοδομήσουν μια ουσιαστική σχέση με αυτά. Να αντλήσετε στοιχεία από τα Κείμενα 1,2,3.

                                                                                                                     Μονάδες 30

Γ΄ Λυκείου-Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία: Κριτήριο Αξιολόγησης (Έμφυλη Βία-Γυναικοκτονίες)

 

               ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΜΦΥΛΗ ΒΙΑ-ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΕΣ

 

Κείμενο 1: Κωνσταντίνα Γογγάκη - Ο βιασμός ως απεχθής κορύφωση της έμφυλης βίας

1.      Η «έμφυλη βία» αποτελεί σήμερα ένα πολυπλόκαμο τέρας, τα πλοκάμια του οποίου έχουν αποκτήσει πολύ απειλητικές διαστάσεις. Συνηθέστερες μορφές της είναι η ψυχολογική βία - η οποία εκδηλώνεται με λεκτική βία, συναισθηματικό εκφοβισμό, έλλειψη ελευθερίας, η σωματική - που εκδηλώνεται με πρόκληση σωματικού πόνου ή τραυματισμό, και η σεξουαλική βία. Η τελευταία αποτελεί την πιο επικίνδυνη μορφή έμφυλης βίας, καθώς κυμαίνεται από την σεξουαλική παρενόχληση και τις «άσεμνες» χειρονομίες, ως τον βιασμό. Ο βιασμός συνιστά μια αποκρουστική, και ως εκ τούτου μια αξιόποινη πράξη, η οποία καταγράφεται ως νομικό αδίκημα ήδη από τον «Κώδικα του Χαμουραμπί», του βασιλιά της Βαβυλώνας, που χρονολογείται περίπου στο 1754 π.Χ. […]

2.      Ο βιασμός είναι αποκρουστικός ακόμη και ως λέξη, καθώς η βία, με την ιδιότυπη κατάληξη -σμός, σημαίνει τον δια της βίας εξαναγκασμό σε συνουσία. Σημαίνει την άσκηση σωματικής/φυσικής βίας για την διάπραξη ασελγών πράξεων που κατατείνουν στην ικανοποίηση της γενετήσιας επιθυμίας του δράστη. Η πράξη αυτή, όμως, φανερώνει κι επιβεβαιώνει την ύπαρξη μιας νοσηρής προσωπικότητας, καθώς αποτυπώνει την απόλυτη περιφρόνηση της ελεύθερης συνείδησης του θύματος, την βάναυση προσβολή της ψυχικής και σωματικής του υπόστασης, την έλλειψη σεβασμού προς τον άνθρωπο ως αξία, και τον ζωώδη χαρακτήρα της «γενετήσιας ορμής» του θύτη.

3.      Το γεγονός ότι ένας, τέτοιου είδους δράστης, ικανοποιείται μέσω της εξαναγκαστικής υποταγής του άλλου, προσβάλλοντας δηλαδή έως και θανάσιμα την γενετήσια ελευθερία του, αποκαλύπτει και την κρυμμένη του ανάγκη για εξευτελισμό και κακοποίηση του θύματος. Εξάλλου, το γεγονός ότι ο ίδιος μετά την πράξη του αυτή μπορεί να επιστρέψει στη ζωή, την οικογένεια, την εργασία του, σαν να μη συμβαίνει τίποτε, υποκρινόμενος τον ευπρεπή πολίτη, δείχνει μια διπροσωπία. Στην πραγματικότητα πρόκειται για σαδιστή ή για νάρκισσο, ο οποίος δρα ως ψυχρός εκτελεστής, θεωρώντας ότι οι άλλοι υπάρχουν μόνο για να ικανοποιούν τις ανάγκες του, μη έχοντας συναισθήματα για τους άλλους, και ούτε στοιχειώδεις ενοχές. Ως εκ τούτου, η «προσβολή» μπορεί να νοηθεί ως μια προσπάθεια υποβιβασμού του προσβεβλημένου και επιθυμία υπερεκτίμησης του επιτιθέμενου.

4.      Σε μια υποκριτική και ψευτοσυντηρητική κοινωνία, ωστόσο, μετά την αποκάλυψη της πράξης ενός τέτοιου «υποκειμένου», οι άμυνες ενεργοποιούνται, και ένα τοίχος επιφυλακτικότητας τον προστατεύει. «Μπα, δεν φαίνεται αυτός για βιαστής… Μήπως, τον προκάλεσε εκείνη;» Λες και μόλις ένας βιαστής ή εγκληματίας εκτελέσει την απεχθή πράξη του, αυτή απεικονίζεται για πάντα στο κούτελό του. Η υπόκρυψη, επομένως, της μη ισορροπημένης και εγκληματικής του φύσης κάτω από ένα κοινωνικό προσωπείο, δεν σημαίνει ότι δεν είναι αυτός το τέρας. Επειδή, δηλαδή, κάποιος είναι γνωστός ή περιβεβλημένος με πλούτη, τίτλους και «γόητρο», δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να είναι και ο δράστης. 

5.      Ο στρεβλός κύκλος απενοχοποίησης του βιαστή, ωθεί το θύμα προς την αβουλία και την απραξία. Κλείνεται στον εαυτό του και τη σιωπή του, πνίγοντας τα συναισθήματα άγχους, θυμού, απογοήτευσης και θλίψης. Κυρίως έχει χάσει την αυτοεκτίμησή του. Αισθάνεται φόβο, ντροπή, απόγνωση, κατάθλιψη. Οι σχέσεις του με το άλλο φύλο έχουν διαρραγεί. Ένα αίσθημα ανασφάλειας και παγίδευσης διακατέχει πλέον το θύμα. Αλλά, ενώ έχει γίνει ένα ανθρώπινο ράκος γεμάτο τραύματα, ο θύτης παραμένει αλώβητος, και συνήθως χωρίς καμιά τιμωρία. Ο βιασμός ως πράξη αρρωστημένη, δεν συντελείται μόνο εναντίον των γυναικών. Συντελείται εναντίον όλων. Και, συντελείται ιδίως, εναντίον των ανηλίκων. Η τραυματική και αποκρουστική πράξη εκτελείται και εις βάρος των αθώων κοριτσιών, και εις βάρος των απροστάτευτων αγοριών, με τραγικές συνέπειες. Ελάχιστες, όμως, περιπτώσεις κοριτσιών καταγγέλλουν το γεγονός. Λόγω του φόβου του κοινωνικού στιγματισμού δεν το αντέχουν. Και σιωπούν. Αν, όμως, για ένα κορίτσι η αποκάλυψη του εγκλήματος που υπέστη είναι πολύ δύσκολη, για ένα αγόρι είναι έως και αδύνατη. Οι λόγοι είναι ευνόητοι, σε μια κοινωνία που ανοήτως εθελοτυφλεί, λειτουργώντας με ταμπού και στερεότυπα. Αυτό που θα υποστεί ένα αγόρι αν εκμυστηρευτεί τον βιασμό του, θα είναι μια, ακόμη, κόλαση. Στην υποκριτική αυτή κοινωνία, το θύμα θα επιλέξει να ζήσει με το μυστικό του, αλλιώς θα διαπομπευθεί.

6.      Μια κοινωνία που δεν έχει την ευαισθησία και τις δομές να υποστηρίξει το θύμα στις πιο δύσκολες στιγμές του, είναι θλιβερή και αξιοκατάκριτη. Αν, μαζί με την αποστεωμένη κοινωνία, οι θεσμοί (Αστυνομία, κλπ.) δεν μπορούν να προσφέρουν ένα χαμόγελο αλλά είναι παγεροί και αδιάφοροι, και αν η Δικαιοσύνη δεν έχει την αμεσότητα και τα αντανακλαστικά να δικαιώσει το θύμα, τότε οι θεσμοί είναι ανεπαρκείς. Η επούλωση του τραύματος ενός ανθρώπου που έχει βιαστεί, είναι ευθύνη συνολική. Ο βιασμός αποτελεί «Έγκλημα κατά της γενετήσιας ελευθερίας». Και ως έγκλημα πρέπει να τιμωρείται. Αλλιώς δεν υπάρχει κράτος δικαίου.  […]

7.      Η καταδίκη πρέπει πρωτίστως να έρχεται από την κοινωνία και από το αξιακό της σύστημα. Δεν μπορεί η κοινωνία σήμερα να ανέχεται την εκτροφή στους κόλπους της βιαστών. Ούτε να ενδιαφέρεται για το ζήτημα μόνο επιλεκτικά. Πρώτο, επομένως, είναι αναγκαία η συνοχή της κοινωνίας στην δημόσια αποκήρυξη της κατασκευής τέτοιων υπανθρώπων. Δεν μπορεί, όπως κάνει μέχρι σήμερα, υποκαθιστώντας το ρόλο του δικαστή, να σπεύδει με επιπόλαιες δικαιολογίες να τους αθωώνει. Δεν δικαιολογούνται, ούτε οι άνδρες, που λόγω κοινωνικής νοοτροπίας συχνά διακατέχονται από μια ασυνείδητη υποτίμηση προς την γυναίκα, αλλά ούτε οι γυναίκες, που γεννούν και μεγαλώνουν αγόρια, και στις οποίες πολλές φορές οφείλεται έμμεσα και η κατασκευή ενός βιαστή! Η καχυποψία που διατυπώνεται από γυναίκες εναντίον των γυναικών δεν είναι δείγμα μιας προηγμένης κοινωνίας. Οι γυναίκες, όχι μόνο για λόγους φυλετικής αλληλεγγύης, αλλά για λόγους ουσίας και στοιχειώδους ευαισθησίας, οφείλουν πρώτες να κατανοήσουν το πρόβλημα.

 

8.      Η καταδίκη του βιαστή πρέπει επίσης να αποδίδεται, παραδειγματικά, δια του νόμου. Δεν μπορεί η πολιτεία να προστατεύει μεν την κακοποίηση των ζώων με αυστηρές ποινές, αλλά την κακοποίηση των ανθρώπων να την ανέχεται, αντιμετωπίζοντας τον βιαστή με επιείκεια. Γιατί τότε η κοινωνία διαιωνίζει το αισχρό αυτό είδος ανθρώπων. Ούτε κανείς θα πειστεί να προβεί σε καταγγελία της πράξης, εάν γνωρίζει την άνευρη αντιμετώπιση του δικαστηρίου, και ότι από την επώδυνη διαδικασία θα φύγει ο δράστης ελεύθερος προς ανεύρεση άλλου θύματος. 

Η Κωνσταντίνα Γογγάκη διδάσκει στη Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Παν/μίου Αθηνών

Εφημερίδα Έθνος, 26/01/2021 (διασκευή)

 

Κείμενο 2: Μαρίνα Καρπόζηλου - 80 γυναικοκτονίες μέσα σε 4 χρόνια

1.  Η λέξη «γυναικοκτονία» μπορεί να μην έχει νομική αναγνώριση στη χώρα μας, έχει αρχίσει όμως να βρίσκει τη θέση της στον δημόσιο διάλογο, αντικαθιστώντας τις χυδαίες αναφορές του παρελθόντος που έκαναν λόγο για «εγκλήματα τιμής» και «ερωτικές τραγωδίες». Αν θέλουμε να της δώσουμε ένα απλό ορισμό μπορούμε να ανατρέξουμε στη φεμινίστρια – συγγραφέα Ντιάνα Ε.Χ. Ράσελ που ήδη από το 1976 προσδιόρισε τη γυναικοκτονία ως «τη δολοφονία γυναικών από άντρες επειδή είναι γυναίκες». Πρόκειται για έναν όρο που έχουν υιοθετήσει ο ΟΗΕ, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην Ελλάδα όμως, εκτός από τη νομική αναγνώριση, στερούμαστε και την επίσημη καταγραφή των γυναικοκτονιών που γίνονται κάθε χρόνο. Ως εκ τούτου, είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταλήξουμε σε απόλυτους αριθμούς, καθώς τον ρόλο της «καταγραφής» τον έχουν αναλάβει τα ΜΜΕ, με πολλές υποθέσεις να μη γίνονται ποτέ γνωστές στο ευρύ κοινό. Προκειμένου να καταρτίσουμε έναν συγκεντρωτικό πίνακα των τελευταίων τεσσάρων ετών βασιστήκαμε στα στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει η ελληνική ομάδα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία.

2.   Μια απλή και μόνο ανάγνωση αυτών των τραγικών υποθέσεων είναι αρκετή για να φωτίσει τις παραγκωνισμένες και ξεχασμένες γυναίκες της τρίτης ηλικίας, θύματα ενδοοικογενειακής βίας, από τους γιους και τους συζύγους τους. Το σύνθημα «οι δολοφόνοι έχουν τα κλειδιά των σπιτιών μας» επιβεβαιώνεται πανηγυρικά, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των γυναικοκτονιών, ανεξαρτήτως ηλικιακών ή άλλων κοινωνικών χαρακτηριστικών, διαπράττεται κατά κύριο λόγο στα σπίτια των θυμάτων. Το γεγονός άλλωστε ότι οι γυναίκες δολοφονούνται περισσότερο μέσα στο σπίτι τους από κάποιο οικείο πρόσωπο αποτελεί άλλωστε ένα από τα διεθνή συμπεράσματα για τις γυναικοκτονίες που απλά επιβεβαιώνεται και στη χώρα μας. […] Ο χάρτης της βίας δεν γνωρίζει σύνορα, καθώς 6 από τις 27 γυναικοκτονίες, το 2021, έγιναν στην Αττική και οι υπόλοιπες διάσπαρτες σε αστικές και μη αστικές περιοχές της χώρας. […]Η επαγγελματική κατάσταση των θυμάτων και των δραστών στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένει άγνωστη και έρχεται στο φως της δημοσιότητας παρά μόνο όταν η υπόθεση λαμβάνει εκτενή κάλυψη.

3.    […] Σύμφωνα με τα στοιχεία της ελληνικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία, ο μέσος όρος ηλικίας των δραστών του 2023 είναι τα 51 έτη, ενώ υπάρχουν και δύο δράστες άνω των 75 ετών. Συνολικά το 2023 έξι ανήλικα παιδιά έχασαν τη μητέρα τους εξαιτίας των γυναικοκτονιών, ενώ μια από τις τραγικότερες υποθέσεις των τελευταίων ετών είναι αυτή που έλαβε χώρα στη Στρατονίκη Χαλκιδικής. Ένα 8χρονο αγόρι, που ήδη αντιμετώπιζε κινητικά προβλήματα, πυροβολήθηκε και τραυματίστηκε σοβαρά στο χέρι από τον πατέρα του, καθώς η μητέρα του για να προστατευτεί από αυτόν είχε καταφύγει στο δωμάτιο του. Ο δράστης δολοφόνησε τη σύζυγό του που είχε στην αγκαλιά τον γιο τους και στη συνέχεια αυτοκτόνησε. Το 8χρονο αγόρι, τραυματισμένο σοβαρά στο χέρι του, έμεινε για περίπου 5 ώρες μέσα στο σπίτι, στον τόπο της γυναικοκτονίας.

4.  Η σύγχρονη πραγματικότητα δεν μας αφήνει κανένα περιθώριο αισιοδοξίας. Σε θεωρητικό επίπεδο το σύνολο της κοινωνίας έχει αφυπνιστεί και οι Αρχές έχουν λάβει τα εργαλεία που θα τους επιτρέψουν να μας προστατεύσουν. Στην πράξη όμως γυναίκες όλων των ηλικιών εξακολουθούν να είναι τα θύματα μιας ανδροκρατούμενης κοινωνίας, που δεν διστάζει να υποδείξει ότι τα περιπολικά δεν είναι ταξί και πως ούτε καν τα αστυνομικά τμήματα μπορούν να προσφέρουν στις γυναίκες της χώρας την παραμικρή προστασία.

 

Πηγή: Η Καθημερινή, 05/04/2024

 

Κείμενο 3: Ρίτα Μπούμη-Παπά - Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες

Η Ρίτα Μπούμη-Παπά (1906-1984) τοποθετείται χρονικά στους Έλληνες λογοτέχνες της γενιάς του Μεσοπολέμου. Ασχολήθηκε με την ποίηση, την πεζογραφία, την ταξιδιωτική λογοτεχνία και τις μεταφράσεις. Το ποιητικό της έργο χαρακτηρίζεται από φυσιολατρία και παρουσιάζει έντονα τα στοιχεία του αισθησιασμού, του λυρισμού αλλά και του πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού, ιδιαίτερα στα μεταπολεμικά έργα της (ΕΚΕΒΙ).

Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες
θα πλημμυρίσει η πόλη με βουβά κορίτσια
ο αέρας με στιφή ευωδιά θανάτου
τα φρούρια θα σηκώσουν άσπρες σημαίες
τα οχήματα θα σταματήσουν -
αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες.

Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες
θα δείτε χίλια κορίτσια με τρυπημένα στήθη
ακάλυπτα, να σας φωνάζουν
«γιατί μας στείλατε έτσι νωρίς να κοιμηθούμε
σε τόσο χιόνι, αχτένιστες, κλαμένες;»
- αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες

Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες
θα ιδούν κατάπληκτα τα πλήθη
πως φάλαγγα πιο ανάλαφρη δεν πάτησε τη γη
πως λιτανεία πιο ιερή δεν έχει παρελάσει
ανάσταση πιο ένδοξη και ματωμένη -
αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες

Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες
γαμήλιο άνθος η πανσέληνος θα υψωθεί να τις στολίσει
μέσα στα κούφια μάτια τους θα κλαίνε ορχήστρες
οι μπούκλες τους, οι επίδεσμοι θα κυματίζουν
ω τότε, πολλοί από τύψεις θα πεθάνουν -
αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες.

Πηγή: Χίλια σκοτωμένα κορίτσια, 1963

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τη συγγραφέα του Κειμένου 1, τα θύματα βιασμού δεν καταγγέλλουν την εις βάρος τους ασέλγεια. (70-80 λέξεις)

                                                                                                                                 Μονάδες 15

Β1.  Με βάση τα Κείμενα 1 και 2 να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας, παραθέτοντας συγκεκριμένα χωρία των κειμένων που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας.

                                                             Κείμενο 1

α. Η πρώτη καταγραφή του βιασμού ως ποινικό αδίκημα τοποθετείται χρονικά στη δεύτερη προχριστιανική χιλιετία.

β. Η πολιτεία αντιμετωπίζει την κακοποίηση των ζώων με επιείκεια.

                                                              Κείμενο 2

γ. Ο όρος «γυναικοκτονία» συνιστά ελληνικό νεολογισμό.

δ. Η χώρα μας ακολουθεί το παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη νομική αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία».

ε. Κατά το 2021 δεν καταγράφηκαν περιπτώσεις γυναικοκτονιών σε αγροτικές περιοχές της χώρας.

                                                                                                                               Μονάδες 10

Β2. α) Ποιος τρόπος πειθούς κυριαρχεί στην 3η παράγραφο του Κειμένου 2; (Μονάδες 3) Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας, παραθέτοντας δύο διαφορετικά μέσα πειθούς. (Μονάδες 4) Πώς συνδέεται η επιλογή των συγκεκριμένων μέσων με την πρόθεση της συντάκτριας; (Μονάδες 3)

                                                                                                                               Μονάδες 10

β) i) Στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1, η συντάκτρια καταφεύγει στη χρήση του ευθέος λόγου. Ποια είναι η λειτουργία της συγκεκριμένης εκφραστικής επιλογής; (Μονάδες 3) ii) Ποιο εκφραστικό μέσο χρησιμοποιεί η συντάκτρια για να την αναιρέσει; (Μονάδες 2), να παραθέσετε το σχετικό χωρίο (Μονάδα 1) iii) Ποια λειτουργία επιτελούν οι επιτονισμένες διαρθρωτικές λέξεις της ίδιας παραγράφου: ωστόσο, επομένως, επειδή, δηλαδή; (Μονάδες 4)

                                                                                                                                  Μονάδες 10

B3 α) Ως εκ τούτου, είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταλήξουμε σε απόλυτους αριθμούς, καθώς τον ρόλο της «καταγραφής» τον έχουν αναλάβει τα ΜΜΕ, με πολλές υποθέσεις να μη γίνονται ποτέ γνωστές στο ευρύ κοινό. Προκειμένου να καταρτίσουμε έναν συγκεντρωτικό πίνακα των τελευταίων τεσσάρων ετών βασιστήκαμε στα στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει η ελληνική ομάδα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία.

Στο ανωτέρω χωρίο της 1ης παραγράφου του Κειμένου 2 παρατηρείται νοηματική ποικιλία. Να δικαιολογήσετε τον ανωτέρω ισχυρισμό, αναφερόμενοι στην λειτουργία των διαφορετικών ρηματικών προσώπων που αξιοποιούνται από την συντάκτρια.

                                                                                                                              Μονάδες 5

β) Στην 5η παράγραφο του Κειμένου 1 η συντάκτρια καταφεύγει στον βραχυπερίοδο / μικροπερίοδο λόγο. Να παραθέσετε ένα σχετικό χωρίο (Μονάδες 2), σχολιάζοντας τη λειτουργία του στο κείμενο (Μονάδες 3).

                                                                                                                                Μονάδες 5

Γ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος της Ρίτας Μπούμη-Παπά, σύμφωνα με την κρίση σας; Να τεκμηριώσετε την απάντηση με τρεις (3)  αναφορές σε στοιχεία μορφής ή περιεχομένου του κειμένου. Ο δομικός άξονας του ποιήματος είναι η υπόθεση «Αν βγω περίπατο με τις νεκρές μου φίλες», ενώ όσα συμπληρώνουν την επαναλαμβανόμενη φράση στις τέσσερις στροφές του ποιήματος λειτουργούν συντακτικά ως απόδοσή της. Να δικαιολογήσετε την συγκεκριμένη εκφραστική επιλογή του ποιητικού υποκειμένου, σύμφωνα με τη δική σας οπτική (150-200 λέξεις)

                                                                                                                              Μονάδες 15  

Δ1. Στο πλαίσιο μιας ημερίδας που διοργανώνει το σχολείο σας σε συνεργασία με το Κέντρο Συμβουλευτικής Γυναικών Θυμάτων Βίας της πόλης σας, μέσω μιας εισήγησής σας, καλείστε να αναπτύξετε τα ακόλουθα ερωτήματα.

α) Για ποιους λόγους βρίσκονται σε έξαρση τα περιστατικά «έμφυλης βίας» στις μέρες μας;

β) Ποια κατεύθυνση πρέπει να ακολουθήσει η κοινωνία και ο καθένας μας ξεχωριστά για να περιοριστούν δραστικά τα κρούσματα ψυχολογικής, σωματικής και σεξουαλικής βίας;

                                                                                                                              Μονάδες 30