Κριτήριο Αξιολόγησης Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου (Λαϊκισμός)

 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ

Κείμενο 1 (Μη Λογοτεχνικό): Δήμος Χλωπτσιούδης-Ο λαϊκισμός υποβιβάζει τον πολίτη σε υπήκοο

Ο Δήμος Χλωπτσιούδης (1973) είναι φιλόλογος, ποιητής και δοκιμιογραφος. Στη συλλογή δοκιμίων «7 Δοκίμια», έννοιες όπως ηθική, ελευθερία, ουμανισμός αλλά και άγνοια, λαϊκισμός και ρατσισμός απογυμνώνονται και αναλύονται με στόχο πάντα την απελευθέρωση της σκέψης και την απαγκίστρωσή της από θεωρίες και δόγματα που την κρατούν όμηρο μέσα στην ίδια της την υποτιθέμενη ελευθερία.

1. Συχνό φαινόμενο και καθημερινό πια είναι ο λαϊκισμός, ένα φαινόμενο που μένει δυσδιάκριτο λόγω ακριβώς των πολλών πτυχών και μεθόδων που μεταχειρίζεται. Τόσο στα μέσα επικοινωνίας όσο και στον πολιτικό και πολιτιστικό διάλογο ο λαϊκισμός ενθαρρύνεται και αποκαλύπτει όχι μόνο τον κριτικό αναλφαβητισμό των δεκτών, αλλά κυρίως τις στοχεύσεις των πομπών. Με γλώσσα περιορισμένη, συνθηματολογική, ψευδή και στηριζόμενη στο συναίσθημα και την επιφανειακή προσέγγιση, οδηγεί σε πνευματική νέκρωση. Συρρικνώνει το πνεύμα, εκμηδενίζει την κρίση, αδυνατίζει τις αντιστάσεις απέναντι σε πατερναλιστικές προτροπές/προσταγές.

2. Κι ενώ η λαϊκότητα αναφέρεται άμεσα στη λαϊκή συμμετοχή στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας, ο λαϊκισμός ως φενάκη κλειδώνει στο σκοτάδι κάθε συμμετοχική και κινηματική διαδικασία. Ο άνθρωπος υποβαθμίζεται σε καταναλωτή ιδεών και συνθημάτων. Χάνει την ιδιότητα του πολίτη και μεταβάλλεται σε διεφθαρμένο υπήκοο. Από πολιτικό ον που συμμετέχει και συλλειτουργεί, μεταμορφώνεται από την Κίρκη του λαϊκισμού σε πειθήνιο όργανο των φορέων εξουσίας, σε ανδράποδο της μοναρχίας του λαϊκιστή.

3. Ο λαός μόνο τυπικά διατηρεί την εξουσία και την επιλογή πολιτικής. Η δικτατορία του λαϊκισμού βάζει στο γύψο κάθε γνήσια λαϊκή έκφραση, κάθε λαϊκό ανακλαστικό. Στο όνομά του και μακριά από κάθε δημοκρατική διαδικασία επιλογής κι εκλογής, οι λαϊκιστές επιλέγουν για αυτόν, αποφασίζουν στο όνομά του χωρίς καν την παρουσία του. Οι ιδέες και οι αρχές μένουν θολές μέσα σε μία πρισματική φωτεινή διάθλαση λέξεων. Λέξεων όμως κενών νοήματος τοποθετημένες μέσα σε σοφιστείες δημαγωγικής προοπτικής· προτάσεων που στηρίζονται στο συναίσθημα· πολιτικών που αφήνουν μακριά το λαό από κάθε συμμετοχή.

4. Η ίδια, εξάλλου, η «τηλεοπτική δημοκρατία» που απομακρύνει τον πολίτη από κάθε συμμετοχική αντίληψη και τον εγκλωβίζει στη «δημοκρατία του καναπέ» είναι η μετουσίωση της δημαγωγικής τηλεπολιτικής. Η ανάγκη διανομής του χρόνου υπέρ διαφημίσεων —και επακόλουθων κερδών— επιβάλλουν στον πολιτικό λόγο να γίνει συνθηματικός, γρήγορος, επιφανειακής προσέγγισης. Η ανάλυση και η πληρότητα στην επιχειρηματολογία χειραγωγούνται από την ταχύτητα και τον εντυπωσιασμό του πολιτικού show.

5. Η κολακεία των λαϊκών ικανοτήτων, ο συμψηφισμός των ιδιοτήτων του και οι φθηνές γενικεύσεις είναι οι τρόποι πειθούς ενός λαϊκιστή. Η σχέση του με τους δέκτες γίνεται πελατειακή, καθώς η δημαγωγία παρακάμπτει το θεσμικό πλαίσιο της κοινωνίας. Παρεμβάλλεται μεταξύ της λύσης και του λαού, προβάλλοντας τον εαυτό του ως το μόνο ικανό να λειτουργήσει για το καλό του.

6. Σε μια εποχή που συσσωρεύεται ένας τόσο μεγάλος όγκος πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων, τα οποία δεν μπορούν να ικανοποιηθούν στο πλαίσιο του υφιστάμενου πολιτισμικού θεσμικού συστήματος, το φαινόμενο ανθεί και μετεξελίσσεται σε ένα δάσος επικοινωνιακών ταχυδακτυλουργιών με στόχο τον επιδεικτικό αποπροσανατολισμό. Τα λαϊκά προβλήματα τίθενται στο πρώτο πλάνο της πολιτικής ρητορείας μαζί με μία πληθωρική, ανέξοδη κι ατιμώρητη συχνά υποσχεσιολογία. Ωστόσο, δεν καλείται να λύσει τα προβλήματα αυτά ο λαός, αλλά ο λαϊκιστής που ως από μηχανής θεός παραχωρεί αυτάρεσκα και πατερναλιστικά αυτό το δικαίωμα μόνο στον εαυτό του.

7. Και ας μην παραβλέπουμε ότι ο δημαγωγικός λόγος επικαλείται -ως μέσο πειθούς- πρωτίστως το συναίσθημα. Απορρίπτει τη λογική και κάθε ορθό συλλογισμό. Απευθύνεται με λόγο συνθηματικό στον ψυχισμό του δέκτη. Μέσα από την πρόκληση οργής, φόβου και υπερηφάνειας αποκλείει κάθε λογική σκέψη του δέκτη. Δεν αναλύει, δεν ερμηνεύει. Με τη γενίκευση, την υπεραπλούστευση και τη ρητορική —συνήθως εσχατολογικής αντίληψης ή πολωτικής λογικής— κατευθύνει τον πολίτη σε συγκεκριμένες στάσεις, προκαταλήψεις και αποπροσανατολιστικές ψευδαισθήσεις.

8. Η δε επίκληση στη λογική εξωθείται στα πέρατα του πολιτικού λόγου. Στα χέρια του λαϊκισμού η σοφιστεία προσομοιάζει με λογικούς συλλογισμούς. Άλλωστε, η λαϊκίστικη λογική δεν επιδέχεται κανέναν έλεγχο, καμία κρίση· αποτελεί πια φθηνές γενικεύσεις κι επικλήσεις του κοινωνικού ή ιστορικού φαντασιακού. Εξάλλου, ο λαϊκισμός -αν και οικουμενικό φαινόμενο- συνδέεται άμεσα με το Έθνος· η ιδέα του έθνους και της εθνικής κοινότητας συσσωματώνεται με το λαϊκισμό.

Πηγή: Δήμος Χλωπτσιούδης, 7 Δοκίμια, Θεσσαλονίκη: τοβιβλίο.net 2013, σσ. 77-79.

Κείμενο 2 (Μη Λογοτεχνικό): Παναγιώτης Κονδύλης: Οι ελίτ, ο λαϊκισμός και η ισότητα (διασκευή)

Ο φιλόσοφος Παναγιώτης Κονδύλης (1943-1998) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους στοχαστές του 20ου αιώνα. Το σύγγραμμα Η Παρακμή τού Αστικού Πολιτισμού. Από τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα εποχή και από τον φιλελευθερισμό στη μαζική δημοκρατία (Θεμέλιο: Αθήνα 1991) αναφέρεται στη μετάβαση από τον κλασικό, φιλελεύθερο, αστικό πολιτισμό στη μαζική δημοκρατία που συμπίπτει με την άνοδο του καπιταλισμού και αναλύει τις κοινωνίες του λεγόμενου δυτικού κόσμου, χωρίς να λησμονήσει τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

1. Στη σύγχρονη μαζική δημοκρατία, όπως τη γνωρίζουμε, δεν μπορεί να ειπωθεί ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί η απόλυτη ισότητα στην καθημερινή ζωή και στα υλικά αγαθά. Ωστόσο, για τη λειτουργία του πολιτεύματος, η πραγματικότητα της ισότητας είναι λιγότερο σημαντική από τη δυνατότητα της ισότητας. Η ισότητα αναγνωρίζεται από όλους ως μια απτή προοπτική: ακόμα και όσοι τη δέχονται μόνο ως «ισότητα ευκαιριών», παραδέχονται ότι ο καθένας μπορεί να ανέβει την κοινωνική κλίμακα μέχρι την κορυφή, αρκεί να έχει τις ικανότητες. Αυτή η διαρκής πίστη στην αρχή της ισότητας ανοίγει έναν ορίζοντα προσδοκιών που καθορίζει τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, η αποδοχή της ισότητας και η κοινωνική κινητικότητα δημιουργούν συνθήκες όπου οι δράσεις μας καθορίζονται συχνά από ψυχολογικούς παράγοντες. Το αίσθημα της ισότητας καταλήγει να είναι εντονότερο από την ίδια την πραγματικότητα της ισότητας.

2. Αυτή η αλλαγή νοοτροπίας επηρεάζει βαθιά την κοινωνική συμπεριφορά. Σήμερα, οι εντολές δεν εκφέρονται πια ως διαταγές ενός ανωτέρου, αλλά ως οδηγίες που υπαγορεύουν οι ανάγκες των πραγμάτων. Στο βαθμό που ο υφιστάμενος αντιμετωπίζεται ως «συνεργάτης», οι εργασιακές σχέσεις γίνονται πιο πρακτικές και η ιδέα του ρόλου παραμερίζει την ιδέα της αυστηρής ιεραρχίας. Οι παλιές, περιοριστικές μορφές εργασίας δεν θεωρούνται πια παραγωγικές, καθώς οι σύγχρονες τεχνικές απαιτούν υψηλά προσόντα, αυξημένη ευθύνη και περισσότερη συμμετοχή από όλους. Η αντίληψη ότι ο προϊστάμενος βρίσκεται ψηλότερα μόνο και μόνο επειδή παίζει έναν διαφορετικό ρόλο —και όχι επειδή διαθέτει κάποια μυστηριώδη χαρίσματα— καθησυχάζει την εξισωτική συνείδηση των πολιτών. Έτσι, η παραδοσιακή εξουσία υποχωρεί και τη θέση της παίρνει η σταθερότητα των δομών και των μηχανισμών, μέσα στους οποίους μοιράζονται οι ρόλοι.

3. Παρ' όλα αυτά, η μαζική δημοκρατία δεν πραγματοποίησε την ισότητα στην άσκηση της εξουσίας. Η αντίφαση ανάμεσα στην ανάγκη για εξουσία και στην πίστη στην ισότητα λύθηκε με την υποταγή της εξουσίας στους «κανόνες του παιχνιδιού». Η άσκηση της εξουσίας είναι πλέον θεωρητικά ανοιχτή στον καθένα, εφόσον αποδειχθεί ικανός να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες καλύτερα από τους ανταγωνιστές του. Αυτό σημαίνει ότι η παλιά ταξική κυριαρχία αντικαταστάθηκε από την κυριαρχία των ελίτ, οι οποίες συγκροτούνται και διαλύονται διαρκώς. Η συμμετοχή σε αυτές τις ελίτ δεν είναι κληρονομική, αλλά βασίζεται στην ικανότητα των μελών τους να αντιμετωπίζουν με επιτυχία τους αντιπάλους τους. Αυτές οι ομάδες διαμορφώνονται στην πολιτική και την οικονομία, ανταγωνίζονται μεταξύ τους και νομιμοποιούνται από το γεγονός ότι παραμένουν «ανοιχτές» για τον καθένα, χωρίς να παραβιάζουν την αρχή της ισότητας των ευκαιριών.

4. Στο πολιτικό πεδίο, οι ανταγωνιστικές ελίτ που μάχονται για την κρατική εξουσία πρέπει επιπλέον να κερδίσουν την εύνοια του εκλογικού σώματος. Η προσπάθεια να ασκηθεί εξουσία και ταυτόχρονα να ικανοποιηθούν οι επιθυμίες των εκλογέων οδηγεί αναπόφευκτα στο φαινόμενο του λαϊκισμού. Λαϊκισμός είναι ο τρόπος με τον οποίο γεφυρώνεται η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και την έμπρακτη εξουσία μιας ελίτ. Προκειμένου να διατηρήσουν το μονοπώλιο των αποφάσεων, οι πολιτικές ηγεσίες υποχρεώνονται να «κολακεύουν» τις μάζες, υιοθετώντας διαδεδομένες ιδέες ή προκαταλήψεις. Κάθε ελίτ προσπαθεί να πείσει ότι η εξουσία της δεν απειλεί την ισότητα, αλλά αντίθετα την εγγυάται. Ισχυρίζεται ότι είναι σαρξ εκ της σαρκός του λαού, άριστος γνώστης και ερμηνευτής των ενδόμυχων ευχών και ονείρων του, κοντολογίς πιστός εκτελεστής της λαϊκής βούλησης.

Πηγή: Παναγιώτης Κονδύλης, Η παρακμή του αστικού πολιτισμού, Αθήνα: Θεμέλιο 1995, σσ. 240-242.

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Κωνσταντίνος Καβάφης -«Ας Φρόντιζαν»

Ο Κ.Π. Καβάφης (1863-1933) αντλεί από την ιστορία, ιδίως από περιόδους παρακμής (π.χ. ελληνιστικό και ρωμαϊκό παρελθόν) και έχει αυτοχριστεί ιστορικός ποιητής. Το ιστορικοφανές ποίημα «Ας Φρόντιζαν» [1930] εκτυλίσσεται στην Αντιόχεια, πρωτεύουσα του ελληνιστικού βασιλείου της Συρίας και αναφέρεται στη στάση ενός ανώνυμου νέου της περιόδου 128-123 π.Χ. απέναντι στους τρεις διεκδικητές (Αντίοχος Η΄ Γρυπός, Αλέξανδρος Β΄ Ζαβίνας, Ιωάνης Υρκανός) του θρόνου των Σελευκιδών, της βασιλικής, δηλαδή, οικογένειας της Συρίας). Αξιοσημείωτο ότι μόνο ο πρώτος ήταν γόνος της βασιλικής οικογένειας της Συρίας, ενώ ο μεν Αλέξανδρος Β΄ Ζαβίνας υπήρξε απόγονος των Πτολεμαίων της Αιγύπτου, ο δε Ιωάννης Υρκανός, αρχιερέας των Ιουδαίων.

Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.
Αυτή η μοιραία πόλις, η Αντιόχεια
όλα τα χρήματά μου τάφαγε:
αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.

Αλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.
Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος
(ξέρω και παραξέρω Αριστοτέλη, Πλάτωνα·
τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).
Από στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,
κ' έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.
Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.
Στην Αλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσι·
κάπως γνωρίζω (κ' είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:
του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.

Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα
ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,
την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.

Σ' ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω
να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Αυτή είν' η πρόθεσίς μου.
Αν πάλι μ' εμποδίσουνε με τα συστήματά τους -
τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;
αν μ' εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.

Θ' απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,
κι αν ο μωρός αυτός δεν μ' εκτιμήσει,
θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.
Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,
πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.

Θα με θελήσει πάντως ένας απ' τους τρεις.

Κ' είν' η συνείδησίς μου ήσυχη
για το αψήφιστο της εκλογής.
Βλάπτουν κ' οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.




Αλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.
Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.
Ας φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί
να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.
Μετά χαράς θα πήγαινα μ' αυτόν.

[1930]

Πηγή: Κ.Π. Καβάφης, Τα Ποιήματα, τ. Β΄ 1919 - 1933, επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης, Αθήνα: Ίκαρος 1963, σσ. 90-91.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α1. Σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων να συνοψίσετε τις επιπτώσεις της κυριαρχίας του λαϊκισμού στην πολιτική ζωή σύμφωνα με τον Δήμο Χλωπτσιούδη (Κείμενο 1).

                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1 Για κάθε ερώτηση, επιλέξτε τη σωστή απάντηση με βάση τις πληροφορίες που διατίθενται στα Κείμενα 1 και 2:

1. Πώς επηρεάζει η «τηλεοπτική δημοκρατία» τον πολιτικό λόγο, με βάση την 4η παράγραφο του Κειμένου 1;

Α) Τον καθιστά πιο αναλυτικό και επεξηγηματικό λόγω της μεγάλης απήχησης των μέσων.

Β) Τον αναβαθμίζει ποιοτικά, καθώς απαιτείται υψηλή ρητορική δεινότητα για την προσέλκυση των θεατών.

Γ) Τον αποσυνδέει πλήρως από την οικονομική δραστηριότητα και τα κέρδη των καναλιών.

Δ) Τον εξαναγκάζει σε συνθηματολογία και επιφανειακή προσέγγιση λόγω της ανάγκης για οικονομία χρόνου και εντυπωσιασμό.

 

2. Ποια είναι η κύρια λειτουργία της αναφοράς στην «Κίρκη του λαϊκισμού» (2η παράγραφος) και στον «από μηχανής θεό» (6η παράγραφος) στο Κείμενο 1;

 

Α) Αποτελούν απλές διακοσμητικές λεπτομέρειες που στόχο έχουν να αναδείξουν τη φιλολογική κατάρτιση και το γνωστικό υπόβαθρο του συντάκτη.

Β) Λειτουργούν ως ιστορικά τεκμήρια που αποδεικνύουν ότι ο λαϊκισμός υπήρχε ως φαινόμενο ήδη από την αρχαιότητα.

Γ) Αξιοποιούνται ως μεταφορές που αναδεικνύουν τη μαγική/παραπλανητική φύση του λαϊκισμού και την ψευδαίσθηση της εύκολης λύσης που προσφέρει ο ηγέτης.

Δ) Χρησιμοποιούνται για να τονίσουν ότι ο λαϊκισμός είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να ερμηνευτεί μόνο με τη βοήθεια της θρησκείας και της μυθολογίας.

3. Σύμφωνα με τον Π. Κονδύλη (Κείμενο 2, 1η παράγραφος), γιατί η «δυνατότητα της ισότητας» είναι πιο σημαντική από την «πραγματικότητα της ισότητας»;

Α) Επειδή η πίστη στην ισότητα των ευκαιριών καθορίζει τις προσδοκίες και τη συμπεριφορά των ανθρώπων.

Β) Επειδή οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται πλέον για την κοινωνική ανέλιξη αλλά μόνο για τη σταθερότητα.

Γ) Επειδή η απόλυτη υλική ισότητα έχει ήδη επιτευχθεί στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες.

Δ) Επειδή η ισότητα ευκαιριών καταργεί αυτόματα την ανάγκη για οποιαδήποτε μορφή ιεραρχίας.

4. Ποιος είναι ο ρόλος των «ελίτ» στη μαζική δημοκρατία κατά τον Κονδύλη (Κείμενο 2, 3η παράγραφος);

Α) Αποτελούν μια κλειστή, κληρονομική τάξη που κυβερνά ερήμην του λαού.

Β) Νομιμοποιούνται μέσα από τον ανταγωνισμό τους και το γεγονός ότι παραμένουν «ανοιχτές» σε ικανούς διεκδικητές.

 Γ) Εργάζονται αποκλειστικά για την κατάργηση των ανισοτήτων στην άσκηση της εξουσίας.

Δ) Επιβάλλουν τη θέλησή τους μέσω αυστηρών διαταγών και μυστηριωδών χαρισμάτων.

5. Πώς ορίζεται ο λαϊκισμός στο Κείμενο 2 (παράγραφος 4η) σε σχέση με την πολιτική ηγεσία;

Α) Ως μια γνήσια προσπάθεια της ηγεσίας να ταυτιστεί απόλυτα με τις ανάγκες του λαού.

Β) Ως η αναπόφευκτη συνέπεια της κατάργησης κάθε μορφής εξουσίας και ελίτ.

Γ) Ως εργαλείο κολακείας των μαζών για τη διατήρηση του μονοπωλίου των αποφάσεων από την ελίτ.

Δ) Ως μια θεωρητική έννοια που δεν έχει εφαρμογή στο σύγχρονο πολιτικό πεδίο.

                                                                                                                      Μονάδες 10

Β2 α) Ποια είναι η πρόθεση του συντάκτη στη 2η παράγραφο του Κειμένου 1 (Μονάδες 3); Να καταγράψετε έναν τρόπο οργάνωσης της παραγράφου (Μονάδες 2). Πώς εξυπηρετεί τη στοχοθεσία του (Μονάδες 2);

                                                                                                                       Μονάδες 7

β) Τι εννοεί ο Δήμος Χλωπτσιούδης με τη φράση: «Παρεμβάλλεται μεταξύ της λύσης και του λαού, προβάλλοντας τον εαυτό του ως το μόνο ικανό να λειτουργήσει για το καλό του.»; Να αναπτύξετε τη σκέψη του  σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων.

                                                                                                                    Μονάδες 8

Β3 α) Αντικαθιστώντας τα υπογραμμισμένα χωρία με ισοδύναμες νοηματικά λέξεις και φράσεις (μπορείτε να προβείτε σε γραμματικές και συντακτικές τροποποιήσεις), να καταστήσετε περισσότερο οικείο στις προσλαμβάνουσες του μέσου αναγνώστη το ύφος του Παναγιώτη Κονδύλη και να αξιοποιήσετε τη δηλωτική χρήση της γλώσσας στο ακόλουθο χωρίο:

Ισχυρίζεται ότι είναι σαρξ εκ της σαρκός του λαού, άριστος γνώστης και ερμηνευτής των ενδόμυχων ευχών και ονείρων του, κοντολογής πιστός εκτελεστής της λαϊκής βούλησης.

                                                                                                                     Μονάδες 5

β) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή ανάμεσα στη 2η και την 3^η παράγραφο του Κειμένου 2;

                                                                                                                        Μονάδες 5

Γ1.  Ποιο είναι το ερώτημα που, κατά τη γνώμη σας, θέτει το ποίημα; Ποια είναι η απάντηση του ήρωα; Να απαντήσετε παραθέτοντας τρεις κειμενικούς δείκτες. Ποια είναι η δική σας στάση; (150-200 λέξεις).

                                                                                                                    Μονάδες 15

Δ1. Το σχολείο σας οργανώνει μια ημερίδα με θέμα τον λαϊκισμό στη σύγχρονη εποχή. Έχοντας ως αφετηρία και τα τρία κείμενα αναφοράς, καλείστε να εκπονήσετε μια εισήγηση (350-400 λέξεις), στην οποία:

α) να αναλύσετε τις αιτίες επώασης του φαινομένου στις σύγχρονες κοινωνίες και

β) να προτείνετε τη στάση ζωής και τις πρωτοβουλίες που οφείλουν να αναλάβουν οι νέοι, προκειμένου να θωρακίσουν την πολιτική ζωή απέναντι σε φαινόμενα δημαγωγίας.

                                                                                                                      Μονάδες 30

Γ΄ Λυκείου-Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία: Κριτήριο Αξιολόγησης (Διαδίκτυο — Κοινωνική Δικτύωση)

Κείμενο 1: (Μη Λογοτεχνικό)  Γιάννης Ελαφρός-Έφηβοι «παγιδευμένοι» στο Διαδίκτυο

 

Ο Γιάννης Ελαφρός είναι δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Η Καθημερινή»

 

1. Σε πολλά σπίτια τις φετινές γιορτές το «επί γης ειρήνη» ακυρώθηκε, όχι κυρίως γιατί τα νεότερα μέλη των οικογενειών «έλιωσαν» μπροστά σε οθόνες παίζοντας πολεμοχαρή ηλεκτρονικά παιχνίδια, αλλά γιατί δεν έλειψαν οι έντονες συγκρούσεις των γονιών με τα παιδιά τους, όσον αφορά τον χρόνο που θα περάσουν στο Ιντερνετ. «Κάποια στιγμή, μετά το φαγητό, τα τέσσερα παιδιά της παρέας, ηλικίας 12-13 ετών, κλείστηκαν στο δωμάτιο του γιου μας και βγήκαν μόνο όταν ήρθε η ώρα της αναχώρησης, έπειτα από αρκετές ώρες που έπαιζαν ασταμάτητα παιχνίδια στο διαδίκτυο», μας λέει η Γεωργία.

 

2.Ακόμα πιο δύσκολη ήταν η εμπειρία του Θεμιστοκλή, του οποίου ο 14χρονος γιος ζήτησε να φιλοξενήσει για διανυκτέρευση φίλο του στο σπίτι τις ημέρες των γιορτών. «Το πρώτο βράδυ έπαιζαν ασταμάτητα μέχρι τις 5 ή 6 το πρωί, δεν γνωρίζω ακριβώς, γιατί έκανα το λάθος να κοιμηθώ πρώτος. Την επόμενη ημέρα, δεν ξυπνούσαν με τίποτα, σηκώθηκαν κατά τις 2 μ.μ. και αφού έφαγαν... πρωινό, ξαναστρώθηκαν στο παιχνίδι.

 

3.«Κλείστηκαν στο δωμάτιο του γιου μου και δεν έβγαιναν παρά μόνο για τουαλέτα και για να τσιμπήσουν κάτι. Όταν συνειδητοποίησα πως θα επαναλαμβανόταν το προηγούμενο βράδυ και αφού οι εκκλήσεις μου να πέσουν για ύπνο δεν εισακούστηκαν, υποχρεώθηκα να αποσυνδέσω το διαδίκτυο και να κοιμηθώ με το ρούτερ αγκαλιά!», μας λέει ο Θεμιστοκλής. Οι οικογενειακές συγκρούσεις για τις ψηφιακές ολονυχτίες των παιδιών πληθαίνουν, καθώς όλο και περισσότεροι έφηβοι αλλά και παιδιά κοιμούνται με το κινητό τους στο μαξιλάρι, βλέποντας βίντεο (δεχόμενα και μεγάλες ποσότητες ακτινοβολίας). Καθημερινές ιστορίες των ενδοοικογενειακών πολέμων για το ίντερνετ, που φέρνουν αντιμέτωπους γονείς και παιδιά, συχνά με πολύ έντονο τρόπο και χωρίς να λείπουν ακόμα και οι βιαιοπραγίες, και μάλιστα πιο συχνά εθισμένων και οργισμένων παιδιών εις βάρος των γονιών τους.

 

4. Η έρευνα δείχνει ότι χρήση του Διαδικτύου είναι πλέον ευρύτατη στα παιδιά, και αφορά πλέον και τις ηλικίες του δημοτικού (ακόμα και νωρίτερα), ενώ πριν από μερικά χρόνια μιλούσαμε κυρίως για μαθητές γυμνασίου. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Focus Bari (Δεκέμβριος 2017), για λογαριασμό του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Πληροφορικής και Επικοινωνιών Ελλάδας, το 78% των παιδιών 5-12 ετών χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο, ποσοστό που ανεβαίνει στο 89,3% για τις ηλικίες 10-12 ετών. Από ποιες συσκευές, λοιπόν συνδέονται τα παιδιά; Κυρίως από ταμπλέτες (35,4%), οι πωλήσεις των οποίων είχαν μεγάλη ανάπτυξη τα προηγούμενα χρόνια, ακολουθούν τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα (27,8%) και λιγότερο από ένα στα τέσσερα (23,7%) «μπαίνουν» από λάπτοπ.

5. Την ίδια ώρα καταγράφεται πως ένα στα πέντε παιδιά, ηλικίας 6-12 ετών, διαθέτει κινητό τηλέφωνο (!), σε πείσμα των προειδοποιήσεων των επιστημόνων για θέματα ακτινοβολίας κι όχι μόνο. Όπως βλέπουμε, τα περισσότερα παιδιά, ηλικίας δημοτικού, έχουν δικές τους συσκευές (τάμπλετ ή κινητά τηλέφωνα) για να συνδέονται με το ίντερνετ. Όταν τα παιδιά από τόσο μικρή ηλικία εθίζονται  στο Διαδίκτυο και αναπτύσσουν αποκλειστικά τις συγκεκριμένες δεξιότητες και όχι άλλες, τότε όταν φτάνουν στην εφηβεία υπάρχουν αυξημένοι κίνδυνοι να «κολλήσουν». Ένα μέρος των παιδιών που καταφεύγουν και κλείνονται στον ψηφιακό κόσμο αντιμετωπίζει ελλείμματα αυτοεκτίμησης και κοινωνικών σχέσεων. «Γι’ αυτό βλέπουν το Διαδίκτυο ως μέσο καταφυγής, όπου μπορούν να κινηθούν σε ένα περιβάλλον που μοιάζει λιγότερο απειλητικό από την πραγματική ζωή. Από την άλλη, παιδιά που δεν είχαν παρόμοιες δυσκολίες τις αναπτύσσουν μέσω του εθισμού», σημειώνει ο κ. Σιώμος, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο.

 

6.Ιδιαίτερη πλευρά της προσπάθειας για μια ισορροπημένη σχέση των εφήβων με το ίντερνετ αποτελεί η καταπολέμηση του ξενυχτιού μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή (ή και του κινητού). «Ύστερα από ένα ξενύχτι, το παιδί αντιμετωπίζει διάσπαση προσοχής, κούραση, ένταση, εκνευρισμό. Ο νυκτερινός ύπνος δεν μπορεί να αναπληρωθεί, τότε ελευθερώνονται οι αναπτυξιακές ορμόνες», σημειώνει ο κ. Κορμάς. Η τάση για ψηφιακή αγρύπνια είναι μια ένδειξη εθισμού του παιδιού από τα ψηφιακά μέσα. «Η εξασφάλιση του κανονικού βραδινού ύπνου του παιδιού αποτελεί βασικό πεδίο πρόληψης της εξάρτησης από το ίντερνετ», συμπληρώνει ο κ. Κορμάς.

 

7. «Χρειάζεται ανάπτυξη της ψηφιακής νοημοσύνης. Η γενιά που μεγαλώνει τώρα θα ζει με την τεχνολογία. Οφείλουμε να την εκπαιδεύσουμε στο να μπορεί να αξιοποιεί τις δυνατότητές της και να καταπολεμά τα αρνητικά στοιχεία», λέει στην «Κ» ο Κωνσταντίνος Σιώμος. «Να μεγαλώνουμε παιδιά ισορροπημένα, με γνώση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων τους, με πλήθος δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων (καλλιτεχνικών, αθλητικών κ.λπ.), και ψυχαγωγία που δεν θα περιορίζεται μόνο στην ηλεκτρονική, που είναι βεβαίως εύκολη και φτηνή», συμπληρώνει.

 

8. Ο κ. Σιώμος υπογραμμίζει την ανάγκη το παιδί να δοκιμάζει πολλές δραστηριότητες από νωρίς, να αναπτύσσει τα ταλέντα του σε πολλά επίπεδα, καθώς η χρήση των υπολογιστών και του ίντερνετ «εκπαιδεύει τον εγκέφαλό μας σε ένα πολυπαραθυρικό περιβάλλον, όπου κυριαρχεί η άμεση ανταμοιβή για όποια μικρή “επιτυχία”, με αποτέλεσμα να ανεβαίνει η ντοπαμίνη, η ορμόνη της ευχαρίστησης. Αυτό έχει ως συνέπεια να μειώνεται η ελκυστικότητα της μάθησης ή άλλων δραστηριοτήτων, που η επιβράβευση γίνεται με άλλους τρόπους και ρυθμούς. Απαιτείται το φίλτρο της κριτικής σκέψης απέναντι στην τεχνολογία τονίζει».

 

Εφημερίδα Η  Καθημερινή, 8 Ιανουαρίου 2018. 

  

Κείμενο 2: Φρειδερίκη Παρηγορίδου, Αναστασία Γιαννακοπούλου - Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης: Ο σύγχρονος εθισμός;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των ανθρώπων, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό τη ζωή τους. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από σχετική έρευνα που εκπόνησαν οι συντάκτριες του άρθρου, η οποία βασίστηκε σε δείγμα 320 ατόμων και εξέτασε τη χρήση των ΜΚΔ, με κύριο ερώτημα αν οι χρήστες νιώθουν εθισμό.

1. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απασχολούν σημαντικό μέρος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Αυτό προκύπτει από το μεγάλο ποσοστό συμμετοχής τους σε αυτά, μέσω των προσωπικών λογαριασμών των χρηστών, καθώς πάνω από 9 στους 10 διατηρεί λογαριασμό στα  ΜΚΔ (95,6%). Οι ώρες που καταναλώνουν οι συμμετέχοντες σε ημερήσια βάση στις αγαπημένες τους κοινωνικές πλατφόρμες, υπολογίζονται κατά μέσο όρο, σε περίπου 1-3 ώρες με ποσοστό 50%, ενώ  1 στους 10 μπορεί να ξεπεράσει και τις 6 ώρες σύνδεσης σε αυτά. 2 στους  5 συμμετέχοντες αναδεικνύουν το Instagram και άλλοι τόσοι το Facebook ως αγαπημένες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ενώ 7 στους 10 συμμετέχοντες δηλώνουν ότι αναρτούν περιεχόμενο, μετατρέποντας τους σε ενεργούς χρήστες των ΜΚΔ, με μέσο όρο συχνότητας μερικές φορές το μήνα. Επιπλέον, το κινητό τηλέφωνο αποτελεί νούμερο ένα συσκευή σύνδεσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με 9 στους 10 χρήστες να προτιμούν να το χρησιμοποιούν. Βασικοί σκοποί της χρήσης των  ΜΚΔ,  φαίνεται να είναι η επικοινωνία που προσφέρεται μεταξύ των μελών,  η  ταχύτατη ενημέρωση ανά πάσα χρονική στιγμή και  η ψυχαγωγία που παρέχεται. Χαμηλότερη φαίνεται να είναι η χρήση τους για αγορές, καθώς οι συμμετέχοντες παρουσιάζονται πιθανώς «καχύποπτοι», ενώ ελάχιστο ποσοστό χρήσης εμφανίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για επαγγελματικούς σκοπούς. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα επιβεβαιώνουν τις αρνητικές συνέπειες που μπορεί να επιφέρουν τα ΜΚΔ στη ζωή των χρηστών. Ορισμένες από αυτές είναι ο εθισμός, η δημοσιοποίηση της προσωπικής ζωής, η αλλαγή των συνηθειών, η κατασπατάληση χρόνου και πολλές ακόμη καταστροφικές επιπτώσεις σε διάφορους τομείς της ζωής του ατόμου.

2. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά την ψυχική υγεία των ερωτηθέντων, 1  στους 10 δήλωσε ότι χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό να ξεχάσει κάποια από τα προσωπικά του προβλήματα, κάτι το οποίο επιφέρει προβληματισμούς για μελλοντικές έρευνες. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι οι τάσεις και τα πρότυπα που προβάλλονται από τα ΜΚΔ είναι ικανά να επηρεάσουν σε υψηλό βαθμό το κοινό τους, κάτι το οποίο μπορεί ίσως να επιφέρει θετικά αποτελέσματα ως ένα βαθμό, όμως ελλοχεύουν κίνδυνοι οι οποίοι στοχεύουν στην ολική αναδιαμόρφωση του χρήστη, είτε σωματικά είτε σε σχέση με την συμπεριφορά του. […]

3. Κατά  καιρούς, και ήδη από το 1995, πολλοί επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να αποδώσουν έναν όρο ως προς την έννοια της διαταραχής του εθισμού, χωρίς όμως να έχουν κάποιο αποτέλεσμα, καθώς πλέον συναντώνται έως και έξι διαφορετικές ονομασίες για την απόδοση του νοήματος του εθισμού στο διαδίκτυο. Ετυμολογικά, η λέξη εθισμός προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη ἔθος, που σημαίνει συνήθεια, και εννοείται μια συνήθεια που αποκτά το άτομο και απ’ την οποία δεν θέλει να απαλλαγεί. Ο εθισμός έχει πολλές εκφάνσεις, με αρνητική χροιά. Σύμφωνα με τον Griffiths, η  ακατάπαυστη ενασχόληση με το Διαδίκτυο μπορεί να μετατραπεί σε παθολογική και εθιστική, καθώς υπάγεται σε αυτό που ονομάζεται τεχνολογικός εθισμός. Ο τεχνολογικός εθισμός χωρίζεται σε μη χημικό ή συμπεριφορικό εθισμό και συμπεριλαμβάνει την αλληλεπίδραση ανθρώπου και μηχανής. Ωστόσο, γίνεται η διάκριση παθητικού και ενεργητικού εθισμού, με βάση χαρακτηριστικά τα οποία προτρέπουν την απόκτηση εθιστικών τάσεων.

 

4. Ένας εθισμένος χρήστης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά και συμπτώματα τα οποία διαμορφώνουν την κλινική του εικόνα. Τα συμπτώματα που εμφανίζονται σε πρωταρχικό στάδιο είναι ο υπερβολικός χρόνος που ξοδεύει στο κινητό του τηλέφωνο ή οποιαδήποτε άλλη ψηφιακή συσκευή, αφιερώνοντας αρκετές ώρες από την καθημερινότητά του.  Η  παραμέληση των υποχρεώσεων και άλλων δραστηριοτήτων, η απότομη αλλαγή στη συμπεριφορά, όπως επιθετικότητα, ανησυχία, θυμός, θλίψη, εκνευρισμός, άγχος και στρες, είναι πλέον από τα κυριότερα συμπτώματα που παρατηρούνται. Σταδιακά το άτομο απομονώνεται και δημιουργείται μια μορφή χάσματος μεταξύ χρήστη και οικογένειας, επικρατεί απειθαρχία, ενώ αυξάνονται ολοένα και περισσότερο οι συγκρούσεις με άλλα οικογενειακά ή φιλικά πρόσωπα.

5. Σε δεύτερο χρόνο, εκδηλώνονται συμπτώματα τα οποία σχετίζονται με την σωματική του υγεία, όπως ημικρανίες, ξηρότητα των οφθαλμών, ενώ δημιουργούνται και προβλήματα όρασης, όπως μυωπία. Ο καθιστικός τρόπος ζωής γίνεται συνήθεια, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα να επηρεάζεται  η  διατροφή του ατόμου, υπάρχει αύξηση του βάρους και μείωση της αθλητικής δραστηριοποίησης. Ο χρήστης είναι πιθανόν να αποκτήσει μυοσκελετικές παθήσεις, από την πολύωρη λανθασμένη στάση του σώματος, ενώ με την αλλαγή αυτή παρατηρούνται και διαταραχές κατά τη διάρκεια του ύπνου. Επιπλέον, εκδηλώνονται συμπτώματα απόσυρσης, όπως είναι η ψυχοκινητική διέγερση, η εμμονή στη σκέψη, η μείωση της υπομονής, καθώς και η αύξηση της αναβλητικότητας. Ο χρήστης λοιπόν παραιτείται από την «πραγματική ζωή», παραμελεί την προσωπική του υγεία και επικεντρώνεται στην ψηφιακή του ταυτότητα.

Πηγή: 2ο Ετήσιο Ελληνόφωνο Επιστημονικό Συνέδριο Εργαστηρίων Επικοινωνίας: Το μέλλον της επικοινωνίας στην ψηφιακή εποχή, Τόμ. 2 Αρ. 1 (2023). 

 

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Αντώνης Σουρούνης –Παιδιά των αιώνων παιδιά

 

Ο πεζογράφος Αντώνης Σουρούνης (1942-2016) διακρίνεται για τον συνδυασμό ειρωνείας, κοινωνικής παρατήρησης και βιωματικής γραφής, με στόχο τη βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης.

Ακόμα δεν έχω καταλάβει καλά καλά τι είναι αυτό το ίντερνετ. Μια φίλη μου έχει τα μισά χρόνια από μένα, κι όσο να ‘ναι γνωρίζει το θέμα καλύτερα, μου λέει πως το ίντερνετ είναι το κουτί που σου δίνει πληροφορίες.

 Άρα και το περίπτερο της Ομόνοιας είναι ίντερνετ.

Μου ρίχνει ένα βλέμμα χωρίς να απαντήσει. Αμφιβάλλω αν το ίδιο το ίντερνετ είναι ικανό να σε κοιτάξει έτσι, όταν δεν μπορεί να σου απαντήσει σε μια τόσο απλή ερώτηση. Ακόμα κι αν σε θεωρήσει ηλίθιο.

 Γιατί όχι; Συνεχίζω περίεργος. Πόσο μεγάλο πρέπει να ‘ναι το κουτί για να το λέμε ίντερνετ; Και τι είδους πληροφορία πρέπει να σου δίνει, πέρα απ’ αυτές που σου δίνει ο περιπτεράς από την τρύπα του;

 Ό,τι πληροφορία θες, εξηγεί η φίλη μου, μπαίνεις μέσα κι επικοινωνείς με όλο τον κόσμο. Ως και τη γυναίκα που θέλεις βρίσκεις.

 Εντάξει, και στο περίπτερο αν μπω και ξεφυλλίσω τα περιοδικά, θα βρω τη γυναίκα που θέλω. Εξάλλου, ειδικά για την περίπτωση αυτή, δεν έχω ανάγκη ούτε το ένα κουτί ούτε το άλλο. Τις γυναίκες που θέλω τις βρίσκω την κατάλληλη στιγμή μπροστά μου. Για παράδειγμα, τη γυναίκα μου τη βρήκα σε μια ταβέρνα στη Νάξο, ενώ περίμενα τον μαγαζάτορα να μου φέρει αυτά που παρήγγειλα. Γυναίκα δεν είχα παραγγείλει, ωστόσο τον είδα να μου τη φέρνει σαν ευτυχισμένος πατέρας που συνοδεύει την κόρη του νυφούλα στην εκκλησία.

Να καθίσει το κορίτσι εδώ που έχει άδειες καρέκλες;

Παρόλο που εκείνη είχε ξεκινήσει από τη μακρινή Κοπεγχάγη κι εγώ από τη Θεσσαλονίκη, ήμασταν και οι δύο συνεπείς στο ραντεβού μας.

 «Μόνο να δώσουμε στα αντικείμενα την ικανότητα να σκέφτονται, μόνο τότε θα είμαστε πραγματικά ελεύθεροι και δημιουργικοί». Τα παραπάνω τα λέει ένα σαΐνι στα κόλπα αυτά, ο Νικόλας Νεγρεπόντης, Έλληνας στη Μασαχουσέτη, ο οποίος συγκέντρωσε τριακόσιους πενήντα νεαρούς επιστήμονες και όπως μας πληροφορεί το ρεπορτάζ, «δουλεύουν πάνω σε προγράμματα που ανιχνεύουν τις σχέσεις επικοινωνίας ανάμεσα στον άνθρωπο και στις μηχανές». Ο τύπος είναι πενήντα τριών χρόνων, όσο κι εγώ δηλαδή. Μπορεί να έχουμε άλλες ομοιότητες, να γεννηθήκαμε δηλαδή κάτω από το ίδιο ζώδιο ή δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Τα ‘χουν αυτά οι Δίδυμοι, είτε για αδέλφια πρόκειται είτε για αστερισμούς. Σκοπός του είναι να κάνει τις μηχανές να σκέφτονται, σκοπός δικός μου να κάνω τους ανθρώπους να σκέφτονται. Και προπαντός να χαίρονται. Για να κάνεις όμως μια μηχανή να σκέφτεται, πρέπει πρώτα να σκεφτείς εσύ ο ίδιος και να χαρίσεις αυτή τη σκέψη στο μηχάνημα. Τότε μπορείς να το βαφτίσεις και «έξυπνη μηχανή» ή «διαβολομηχάνημα», ανάλογα με τη γνώμη που έχεις εσύ για τον εαυτό σου. Το μυαλό του ανθρώπου είναι και κομπιούτερ και τρανζίστορ και πενικιλίνη, και όποτε θέλει παρουσιάζει κάτι απ’ αυτά στην επιφάνεια. Προς τι λοιπόν η απορία;

«Τον εικοστό πρώτο αιώνα θα κυριαρχήσει η εικονική πραγματικότητα», λέει ο Νεγρεπόντης, και τον πιστεύω. Κι εγώ, αν κοπροσκυλιάζω είκοσι μερόνυχτα στους δρόμους, θέλω το εικοστό πρώτο μερόνυχτο να την αράξω σπίτι μου και να δω εικόνες στην τηλεόραση. Τι γίνεται όμως με τον εικοστό δεύτερο αιώνα; Τον εικοστό τρίτο; Γιατί ο άνθρωπος δεν έχει μόνο μυαλό, έχει και καρδιά. Κι αυτή χτυπάει συνέχεια. Κάποτε μάλιστα βροντοχτυπάει. Κι άμα κάνεις πως δεν την ακούς, τότε σκάει μέσα σου σαν χειροβομβίδα και σε διαλύει. Το μυαλό σού κάνει τα χατίρια όπως ένας πιστός δούλος, της καρδιάς όμως εσύ πρέπει να της κάνεις τα χατίρια. Και τότε σε ανταμείβει. Γίνεται δορυφορική κεραία και συλλαμβάνει όλα όσα περνούν από μέσα της φέρνοντάς τα μπροστά σου. Περπατάς στον δρόμο σκεπτόμενος τι γίνεται ένας φίλος σου και ξαφνικά τον βλέπεις μπροστά σου να σου χαμογελά. Πηγαίνεις στην κουζίνα να πάρεις ένα ποτήρι νερό με τη σκέψη σου σε μια αγαπημένη γυναίκα και ξαφνικά χτυπάει το τηλέφωνο κι ακούς τη φωνής της.

Δεν είσαι παιδί του εικοστού πρώτου αιώνα, μου λέει η νεαρή μου φίλη.

Όχι, δεν είμαι. Είμαι όμως του εικοστού δευτέρου. Μπορεί και του εικοστού τρίτου.

 

Πηγή: Μισόν αιώνα άνθρωπος, Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1996. 

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

 

Α1. Να παρουσιάσετε σε μια παράγραφο (70–80 λέξεις) τα βασικά χαρακτηριστικά της χρήσης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης και τις επιπτώσεις τους στους χρήστες, όπως προκύπτουν από το Κείμενο 2. 

                                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα:

α) Λιγότεροι από τους μισούς μαθητές που έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο χρησιμοποιούν κινητό τηλέφωνο και λάπτοπ (Κείμενο 1).

β) Η χρήση του διαδικτύου δημιουργεί την αίσθηση της ασφάλειας (Κείμενο 1).

γ) Η ορμόνη της ευχαρίστησης εκκρίνεται κατά την επιτυχία στις σχολικές επιδόσεις (Κείμενο 1).

δ) Η ετυμολογία της λέξης «εθισμός» ανάγεται στην αρχαία Ελλάδα. (Κείμενο 2).

ε) Η ξηροφθαλμία συνιστά πρωτογενές σύμπτωμα του εθισμού στο διαδίκτυο. (Κείμενο 2).

                                                                                                                    Μονάδες 10

Β2. α) i) Να σχολιάσετε τον τίτλο του Κειμένου 1. Τον θεωρείτε επικοινωνιακά αποτελεσματικό ή όχι; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. (Μονάδες 4) ii) Ποια είναι η πρόθεση του συντάκτη στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3) iii) Να παραθέσετε τρία διαφορετικά μέσα (εκφραστικές επιλογές, τρόποι οργάνωσης παραγράφου, τρόποι/μέσα πειθούς κ.α.), που αξιοποιεί για να πετύχει τον σκοπό του (Μονάδες 3).

                                                                                                                     Μονάδες 10

β) Αφού διαβάσετε προσεκτικά το περιεχόμενο της 2ης παραγράφου του Κειμένου 2, να αποδώσετε το νόημα της υπογραμμισμένης φράσης σε μία παράγραφο 80 περίπου λέξεων.

Ελλοχεύουν κίνδυνοι οι οποίοι στοχεύουν στην ολική αναδιαμόρφωση του χρήστη, είτε σωματικά είτε σε σχέση με την συμπεριφορά του.
                                                                                                                            Μονάδες 8

Β3. i) Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία των εισαγωγικών, του θαυμαστικού και της παρένθεσης στην 3η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3) ii) Να καταγράψετε δύο χαρακτηριστικά στοιχεία επιστημονικού λόγου που αξιοποιούνται στην 8η παράγραφο του Κειμένου 1, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο (Μονάδες 4).

                                                                                                                                  Μονάδες 7                                                                                                      

Γ1. Ποιο είναι το θεματικό κέντρο του διηγήματος; Να παραθέσετε τρεις κειμενικούς δείκτες (μορφής ή περιεχομένου) που τεκμηριώνουν την απάντησή σας; Γιατί, κατά την κρίση σας ο αφηγητής καταλήγει, στη διατύπωση: «Όχι, δεν είμαι [παιδί του εικοστού πρώτου αιώνα]. Είμαι όμως του εικοστού δεύτερου. Μπορεί και του εικοστού τρίτου».

                                                                                                                                  Μονάδες 15

Δ1. «Η γενιά που μεγαλώνει τώρα θα ζει με την τεχνολογία. Οφείλουμε να την εκπαιδεύσουμε στο να μπορεί να αξιοποιεί τις δυνατότητές της και να καταπολεμά τα αρνητικά στοιχεία»:

Έχοντας ως αφόρμηση την ανωτέρω επισήμανση του Κωνσταντίνου Σιώμου, σε μια ανάρτηση (350-400 λέξεις) που θα δημοσιευτεί στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να παρουσιάσετε τη σχέση σας με τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και να επισημάνετε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν απ’ το άτομο και την κοινωνία, προκειμένου το διαδίκτυο να αξιοποιηθεί δημιουργικά από τη νέα γενιά. Μπορείτε να αντλήσετε στοιχεία από τα κείμενα αναφοράς.

                                                                                                                                    Μονάδες 30

..............................................................................................................................................................

Εναλλακτικό Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό)(Λογοτεχνικό): Κώστας Μόντης-Η Φυλακή

Ο Κώστας Μόντης ( 1914 - 2004) ήταν Ελληνοκύπριος  ποιητής και συγγραφέας. Η ποίησή του μεστή από υπαινιγμούς, ειρωνεία και αδιαμεσολάβητες εικόνες σκληρότητας δονείται από τον προβληματισμό για το παρόν και το  μέλλον της Μεγαλονήσου, με κομβικούς σταθμούς την Αγγλοκρατία (1878-1960), τον απελευθερωτικό αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α για την ανεξαρτησία (1955-1959), το πραξικόπημα, την τουρκική εισβολή και την κατοχή του 1/3 της Κύπρου (1974). 

Το χειρότερο δεν είναι

που μ’ έκλεισαν σ’ αυτή τη φυλακή

και πήραν τα κλειδιά κι έφυγαν,

μα που δεν ξέρω ως πού φτάνει η φυλακή μου,

που δεν ξέρω το περίγραμμά της,

για να κάνω επιτέλους

σαν άνθρωπος κι εγώ

μιαν απόπειρα αποδράσεως.

Πηγή: Κώστας Μόντης, Μικρή ανθολόγηση από την ποίησή του, Λευκωσία 2003.

Γ1. Ποιο  είναι  το  θέμα  του  ποιήματος,  κατά  τη  γνώμη  σας; Να παραθέσετε τρεις κειμενικούς δείκτες  που τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Σε τι είδους «φυλακή» αναφέρεται το ποιητικό υποκείμενο, σύμφωνα με την κρίση σας, (150-200 λέξεις)

                                                                                                                    Μονάδες 15