Κριτήριο Αξιολόγησης (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου) - Άτομα με ειδικές ανάγκες

 

Πηγή εικόνας: https://meallamatia.gr/misanapirismos/

Κείμενο 1:  Τι σημαίνει μισαναπηρισμός; (διασκευή άρθρων)

 

Οι §1,2,8 προέρχονται απ’ το άρθρο του Πάνο Κωδωνά, «Καθηγήτρια Πανεπιστήμιου σε ανάπηρη φοιτήτρια: ''Θα τα περάσεις όλα με 9-10''», News247, 19/02/2024, οι § 3,4,5, απ’ το άρθρο της Γιάννας Τριανταφύλλη, «Σοφία Κολοτούρου: Η ζωή με Κώφωση άμφω», Dailypharmanews, 14/03/2022, οι §6,7  απ’ το άρθρο των Γωγώς Κριεμπάρδη και Νεκταρίας Ψαράκη, «Μισαναπηρισμός: ''Αν κριθείς ελλειμματικός, η απουσία σου από την κοινωνία δε σημαίνει και πολλά''», ThePressProject, 21/09/2023.

1. Η Ραφαέλα Φουρναράκη και ο Κώστας Κριτζιλάκης, δύο εκ γενετής κινητικά ανάπηροι, ζουν στο κέντρο της Αθήνας. Στην πόλη των διαλυμένων πεζοδρομίων και των ανύπαρκτων υποδομών, στην πόλη που θεωρείς ότι μάλλον δεν υπάρχουν ανάπηροι, γιατί πολύ απλά δεν τους βλέπεις, επειδή η προσβασιμότητα στους δρόμους, στις δημόσιες υπηρεσίες και στα καταστήματα δεν υπάρχει ή είναι ελλιπής και προβληματική. Όπως εξηγούν, οι ανάπηροι, παρά τα τεράστια εμπόδια προσβασιμότητας που αντιμετωπίζουν στην Ελλάδα, μπορούν να έχουν μια φυσιολογική, λειτουργική ζωή, καταρρίπτοντας διαδεδομένες και σχεδόν εδραιωμένες κοινωνικές πεποιθήσεις. [..]

2. Η Ραφαέλα ξεκίνησε να φοιτά σε Πανεπιστήμιο της Αθήνας το 2016. Ενώ βρισκόταν στο Πανεπιστήμιό της, καθηγήτρια την πλησίασε και της πρότεινε, αντί να δώσει κανονικά εξετάσεις, όπως οι υπόλοιποι σπουδαστές, να παραδώσει εργασίες, τις οποίες θα περνούσε μάλιστα με 9 ή 10, ώστε να μην χρειάζεται να πηγαίνει στη σχολή. «Στο Πανεπιστήμιο, στις αρχές, μετά από μάθημα, μετά την παρουσίαση, έρχεται μια καθηγήτρια και μου λέει ''μην αγχώνεσαι για τα μαθήματα και για τις εξετάσεις. Θα φροντίσω εγώ, θα πιάσω και όλους τους υπόλοιπους καθηγητές, να περάσεις τα μαθήματα με εργασίες. Και δεν χρειάζεται να γράψεις και πολλά, μια τυπική εργασία, ίσα-ίσα να έχουμε το όνομά σου, να γραφτεί στα πρακτικά ότι κάτι παρέδωσες. Να τα περάσεις όλα με 9-10''», είπε χαρακτηριστικά η Ραφαέλα, λέγοντας στη συνέχεια πως η απάντηση που έδωσε στην καθηγήτρια ήταν ότι δεν χρειάζεται να έχει «ειδική μεταχείριση».

1.  3. Σοφία Κολοτούρου: Συνήθως οι άνθρωποι συστήνονται μόνο με το όνομά τους και ίσως και την ηλικία τους και το επάγγελμά τους. Στην δική μου περίπτωση πρέπει πάντα να προσθέτω και την κατάσταση υγείας: «…και πάσχω από πλήρη κώφωση άμφω,από παιδί…» προκειμένου να κατατοπιστεί ο συνομιλητής μου και να μπορέσουμε να επικοινωνήσουμε σωστά. Ακόμα περισσότερο, καλούμαι να εξηγήσω ότι η κώφωσή μου είναι μεταγλωσσική, εμφανίστηκε δηλαδή μετά την ηλικία των 4 ετών, οπότε και είχα προλάβει να μάθω να μιλάω ως μωρό. Στη συνέχεια, πρέπει να εξηγώ ότι ναι μεν μπορώ και μιλάω, αλλά επειδή είμαι ολότελα κωφή εδώ και 45 χρόνια, ασφαλώς έχει επηρεαστεί η φωνή μου και δεν είναι όπως των ακουόντων. Όμως, με λίγη προσοχή και καλή διάθεση από τον συνομιλητή μου μπορούμε να επικοινωνήσουμε προφορικά. Αρκεί να τον βλέπω και να καθόμαστε σε σχετικά κοντινή απόσταση. Εκείνος θα με ακούει κι εγώ θα διαβάζω τα χείλη του και θα απαντώ.

4. Αφού καταφέρω να κάνω όλη αυτή την εισαγωγή, οι άνθρωποι που με γνωρίζουν για πρώτη φορά αναρωτιούνται πως κατάφερα να σπουδάσω, να γίνω γιατρός και να γράφω βιβλία. Ως παιδί, παρόλο που δεν άκουγα, είχα μια έφεση στη μάθηση και το διάβασμα. Έτσι, πήγα κανονικά στο σχολείο ακουόντων της γειτονιάς μου, όπως όλα τα παιδιά. Παρόλο που έπρεπε να διαβάζω πολύ περισσότερο από τα ακούοντα παιδιά, και να προσέχω πολύ παραπάνω στην τάξη, αυτό δεν με εμπόδισε να αριστεύω κάθε χρονιά, να είμαι η απουσιολόγος και η σημαιοφόρος του σχολείου, να αποφοιτήσω από το Λύκειο με στρογγυλό 20 και να μπω στην Ιατρική σχολή του πανεπιστημίου Κρήτης. Πήρα το πτυχίο της Ιατρικής στα 25 μου χρόνια, το 1998 και εν συνεχεία ειδικεύτηκα στην Κυτταρολογία και εργάστηκα ως ιατρός σε 2 νοσοκομεία.

5. Παράλληλα με την ιατρική μου δράση ανέπτυξα και ακτιβιστική δράση στον χώρο της κώφωσης, ιδρύοντας μαζί με τον (ακούοντα) σύζυγό μου και με φίλους τον σύλλογο Ακουστήριξη. Μεταξύ άλλων διεκδικήσαμε και πετύχαμε την προσθήκη υποτίτλων σχεδόν σε όλα τα ελληνικά τηλεοπτικά σήριαλ και στις ειδήσεις για άτομα με προβλήματα ακοής. Οι υπότιτλοι ενεργοποιούνται με το πάτημα του κουμπιού sub στο τηλεκοντρόλ μας. Σήμερα, στα 50 μου σχεδόν, δηλώνω «συγγραφέας και ποιήτρια», καθώς έχω εκδώσει πλέον 4 βιβλία (δύο πεζά και δύο ποίησης), είμαι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και έχω τιμηθεί με το κρατικό βραβείο ποίησης του 2016. Αγαπούσα την ποίηση από μικρή και έγραφα ποιήματα ήδη από τη Β΄ δημοτικού. Ο γραπτός λόγος, αναμφίβολα, αναπλήρωνε τα όποια κενά μου άφηνε ο προφορικός λόγος, γι’ αυτό από παιδί είχα στραφεί στο διάβασμα και τη συγγραφή. [..]

6. Η Άννα Μπαλάν γεννήθηκε µε ολική τύφλωση. […] Σχολείο πήγε στο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Τυφλών Καλλιθέας (ΚΕΑΤ), ενώ Γυμνάσιο και Λύκειο συνέχισε σε Γενικό σχολείο. Παρακολουθούσε τα μαθήματα, κουβαλώντας τα βιβλία της, και έχοντας τη δική της γραφομηχανή με γραφή Μπράιγ. Κι εκεί πάλι συνάντησε εμπόδιο, «αλλά είμαι τσαούσα» λέει γελώντας. Ο διευθυντής του Λυκείου της ζήτησε να μη χρησιμοποιεί τη γραφομηχανή της. «Εγώ θα την χρησιμοποιώ, κι αν έχετε πρόβλημα, δε με νοιάζει, κι αν έχουν τα παιδιά, με τον καιρό θα καταλάβουν» απάντησε. Το σκεπτικό του διευθυντή; «Θεωρούν ότι η τυφλότητα φέρνει και νοητική βλάβη. Δηλαδή, στο μυαλό του είχε ότι είναι τυφλή ανάπηρη, άρα χαζή και τι νόημα έχει να χρησιμοποιεί τη γραφομηχανή». Πέρασε στο πανεπιστήμιο. Κι εκεί εμπόδια. Έπρεπε να κάνει ειδική παραγγελία τα βιβλία, τα οποία έρχονταν ακριβώς στην εξεταστική. Τη μέρα που έδινε το μάθημα δηλαδή, ερχόταν και το βιβλίο (!).

7. Στο κομμάτι της δουλειάς… κι εκεί εμπόδια. «Έχω φίλη τυφλή, με πολύ καλό βιογραφικό, πολλά πτυχία, έχει παρακολουθήσει διάφορα σεμινάρια, τη θέλουν μέχρι να μάθουν ότι είναι τυφλή. Οπότε, κάποια στιγμή αποφάσισε να μην το λέει από πριν και να πηγαίνει στις συνεντεύξεις, κι εκεί ας το δουν. Πάλι τα ίδια. ''Της έλεγαν έχεις ένα πολύ δυνατό βιογραφικό, αλλά θα μπορέσεις να ανταπεξέλθεις;''».

8. Ο μισαναπηρισμός είναι μια μορφή διάκρισης και κοινωνικής προκατάληψης που στρέφεται σε βάρος ατόμων με αναπηρίες. Αυτός ο τρόπος σκέψης αντιμετωπίζει τους ανάπηρους ως άτομα των οποίων η προσωπικότητα ορίζεται από τη βλάβη τους. Η στάση αυτή ξεκινά από την πεποίθηση ότι οι ανάπηροι είναι κατώτεροι και οδηγεί σε αποκλεισμούς και διακρίσεις. Σε μισαναπηρικές κοινωνίες, η ζωή των αναπήρων υποβιβάζεται με αποτέλεσμα τα άτομα αυτά να θεωρούνται λιγότερο ικανά και λιγότερο χρήσιμα. Οι διακρίσεις κατά των ατόμων με αναπηρία μπορούν να είναι εμφανείς, μπορούν, όμως, να είναι και λιγότερο ευδιάκριτες, μέσω της ιδιαίτερης μεταχείρισης, η οποία πολλές φορές έχει «καλές προθέσεις»… Η σημασία της αντιμετώπισης του μισαναπηρισμού είναι κρίσιμη για τη δημιουργία μιας πιο δίκαιης και ισότιμης κοινωνίας, όπου όλοι οι άνθρωποι θα απολαμβάνουν ίδια δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες.

Κείμενο 2: Απόστολος Βανταράκης - Στίγμα, στερεότυπα, αναπηρία και καθημερινότητα

Ο Απόστολος Βανταράκης είναι Καθηγητής Υγιεινής του τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Πατρών

1. Υπάρχουν δύο κύρια πρότυπα της αναπηρίας: το ιατρικό και το κοινωνικό πρότυπο. Σύμφωνα με το ιατρικό πρότυπο, τα άτομα με αναπηρίες καθορίζονται από την ασθένεια ή τη φυσική κατάστασή τους. Το ιατρικό πρότυπο θεωρεί την αναπηρία ως μεμονωμένο πρόβλημα. Προωθεί την άποψη ότι ένα άτομο με αναπηρία εξαρτάται και χρειάζεται θεραπεία ή φροντίδα, και δικαιολογεί τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα με αναπηρίες έχουν αποκλειστεί συστηματικά από την κοινωνία. Το άτομο με αναπηρίες είναι το πρόβλημα, όχι η κοινωνία. Το ιατρικό πρότυπο συνοψίζεται καλύτερα στη διεθνή ταξινόμηση των ανικανοτήτων και των αναπηριών, που αναπτύχθηκε από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας το 1980. Η ταξινόμηση κάνει τις ακόλουθες διακρίσεις:

2. Η εξασθένιση σύμφωνα με το ιατρικό πρότυπο είναι «οποιαδήποτε απώλεια ή ανωμαλία της ψυχολογικής, φυσιολογικής ή ανατομικής δομής ή λειτουργίας». Η αναπηρία είναι «οποιαδήποτε περιορισμός ή έλλειψη (ως αποτέλεσμα μιας εξασθένισης) δυνατότητας να εκτελεσθεί μια δραστηριότητα με τον τρόπο ή τα μέσα που θεωρείται κανονικά για έναν άνθρωπο». Το ιατρικό πρότυπο εστιάζει σε αυτό που ένα πρόσωπο δεν μπορεί να κάνει.

3. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’60 και της δεκαετίας του ’70 οι ομάδες των ατόμων με αναπηρίες άρχισαν να προκαλούν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν μέσα στην κοινωνία. Οι ορισμοί της εξασθένισης και της αναπηρίας αναθεωρήθηκαν με βάση αυτό που είναι γνωστό σήμερα ως κοινωνικό πρότυπο. Η εξασθένιση σύμφωνα με το κοινωνικό πρότυπο, είναι ο λειτουργικός περιορισμός μέσα στο άτομο που προκαλείται από τη φυσική, διανοητική ή αισθητήρια εξασθένιση. Η αναπηρία είναι η απώλεια ή ο περιορισμός των ευκαιριών να συμμετέχει ένα άτομο στην κανονική ζωή μιας κοινότητας σε ένα ίσο επίπεδο με άλλα άτομα λόγω των φυσικών και κοινωνικών εμποδίων.

4. Η αναπηρία δε θεωρείται πλέον ως μεμονωμένο πρόβλημα αλλά ως κοινωνικό ζήτημα που προκαλείται από τις πολιτικές, τις πρακτικές, ή/και το περιβάλλον. Παραδείγματος χάριν, ένας τυφλός μπορεί να έχει μια φυσική εξασθένιση, αλλά η απουσία ειδικών πεζοδρομίων ή ηχητικών φαναριών είναι ο λόγος που του αποτρέπει την ελεύθερη κινητικότητα. Με άλλα λόγια, το απρόσιτο περιβάλλον είναι ο παράγοντας της ανικανότητας. Η μετακίνηση των ατόμων με αναπηρίες προϋποθέτει ότι η «αντιμετώπιση» στο πρόβλημα της αναπηρίας βρίσκεται στην αναδιάρθρωση της κοινωνίας. Αυτή η προσέγγιση προτείνει ότι το μεμονωμένο μειονέκτημα των ατόμων με αναπηρίες οφείλεται σε μια σύνθετη μορφή θεσμικής διάκρισης τόσο σε θεμελιώδεις δομές στην κοινωνία μας όσο σε ρατσισμό ή και σε «φόβο προς το διαφορετικό». Το κοινωνικό πρότυπο εστιάζει στο να απελευθερώσει την κοινωνία από τα εμπόδια, παρά στη «φροντίδα» των ανθρώπων με αναπηρίες. Οι άνθρωποι με αναπηρίες έχουν απορρίψει γενικά το ιατρικό πρότυπο, διότι οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, σε χαμηλή ποιότητα ζωής, σε φτωχή έως ανύπαρκτη εκπαίδευση και στα επακόλουθα υψηλά επίπεδα ανεργίας τους. Το ιατρικό πρότυπο συμβάλλει στη διάλυση όλων των φυσικών τους σχέσεων με την οικογένεια, της κοινότητας και της κοινωνίας συνολικά.

5. Ένα στερεότυπο είναι μια απλουστευμένη ή/και τυποποιημένη αντίληψη ή μια εικόνα, που συχνά έχουν οι άνθρωποι για μια άλλη ομάδα. Τα στερεότυπα μπορούν να είναι θετικά ή αρνητικά και είναι χαρακτηριστικές γενικεύσεις βασισμένες στην ελάχιστη ή περιορισμένη γνώση για μια ομάδα ανθρώπων. Τα στερεότυπα είναι όχι μόνο επιβλαβή στο δικαίωμά των άλλων ανθρώπων αλλά βλάπτουν με την ενθάρρυνση της προκατάληψης και της διάκρισης. Η προκατάληψη είναι όχι μόνο μια δήλωση της άποψης ή της πεποίθησης, αλλά και μια τοποθέτηση που περιλαμβάνει συναισθήματα όπως η απάθεια, η περιφρόνηση, ή και η απέχθεια. Η διάκριση εμφανίζεται όταν αντιμετωπίζεται ένα πρόσωπο λιγότερο ευνοϊκά από κάποιο άλλο και η αντιμετώπιση αυτή δεν μπορεί να δικαιολογηθεί και έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την προκατάληψη ενάντιά του. Οι άνθρωποι με αναπηρίες έχουν στερεοτυπηθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Μερικά από τα στερεότυπα που χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν τους ανθρώπους με αναπηρίες παραμένουν ισχυρά ακόμη και σήμερα, στο μυαλό του κοινού. Οι ελλιπείς πληροφορίες, οι λανθασμένες αντιλήψεις, η απομόνωση και ο διαχωρισμός, έχουν διαιωνίσει πολλά από αυτά τα στερεότυπα. Η οπτική σκοπιά ενός προσώπου με αναπηρίες ή ομάδες προσώπων ανάπηρων σύμφωνα με τα στερεότυπα περιορίζει, το τι αναμένουμε από αυτούς και το πώς συμπεριφερόμαστε σε αυτούς.

6. Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενάντια στη διάκριση λόγω της θρησκείας ή της πεποίθησης, της αναπηρίας, της ηλικίας ή του σεξουαλικού προσανατολισμού απαγορεύουν τη διάκριση με τον καθορισμό ενός κατώτατου επιπέδου που ισχύει σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα κράτη μέλη που αποτυγχάνουν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους μπορούν να βρεθούν ως κατηγορούμενοι στο ευρωπαϊκό Δικαστήριο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ένα άτομο που είναι ανίκανο να κερδίσει την ένταξή του, επειδή μια εθνική κυβέρνηση είχε αποτύχει να εισαγάγει την ανάλογη νομοθεσία μπορεί να επιδιώξει αποζημίωση από εκείνη την κυβέρνηση. Η εκπαίδευση παρέχει ίσως μια σημαντική ευκαιρία να αλλάξει η αρνητική προσέγγιση σε θεσμικό επίπεδο και να αναπτύξει μια κοινωνία που να αναγνωρίζει και να εκτιμά τη διαφορετικότητα. Τα άτομα με αναπηρίες είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους όσο και τα άτομα χωρίς αναπηρίες. Η προσκόλληση μιας ετικέτας, όπως «τυφλός» ή «αγοραφοβικός», σε μια ομάδα ανθρώπων δεν σημαίνει ότι όλοι είναι ίδιοι μεταξύ τους, όπως δεν είναι ίδιοι, όσοι έχουν γαλανά μάτια. Η ορολογία και η γλώσσα είναι επίσης πολύ σημαντικές.

Πηγή: Από την ιστοσελίδα της Κοινωνικής Μέριμνας Πανεπιστημίου Πατρών, https://socialwelfare.upatras.gr/, 23/12/2019

Κείμενο 3: Ζοζέ Σαραμάγκου – Περί τυφλότητος (απόσπασμα)

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου (1922-2010) ήταν Πορτογάλος συγγραφέας τιμημένος με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 1998. Τα μυθιστορήματα του συχνά πραγματεύονται φανταστικά σενάρια. Στο μυθιστόρημά Περί Τυφλότητος (1995), μια ανεξήγητη επιδημία τύφλωσης πλήττει μια πόλη, βυθίζοντας τους κατοίκους σε χάος. Οι τυφλοί απομονώνονται σε καραντίνα, όπου η ηθική και οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται σκληρά.. Το μυθιστόρημα εξετάζει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον πολιτισμό και τη βαρβαρότητα. Μέσα από την παραβολική του αφήγηση, αναδεικνύονται θέματα όπως η εξουσία, η αλληλεγγύη και η ίδια η φύση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Άναψε το πορτοκαλί, δύο μπροστινά αυτοκίνητα επιτάχυναν προτού ανάψει το κόκκινο. Στην διάβαση των πεζών εμφανίστηκε το πράσινο ανθρωπάκι. Ο κόσμος που περίμενε άρχισε να διασχίζει το δρόμο πατώντας στις λευκές γραμμές που ήταν ζωγραφισμένες πάνω στη μαύρη επίστρωση της ασφάλτου, δεν έχει καμία ομοιότητα με ζέβρα (η διάβαση των πεζών στα πορτογαλικά) κι όμως αυτό είναι το όνομά της. Οι οδηγοί ανυπόμονοι, με το πόδι στο ντεμπραγιάζ, κρατούσαν το αυτοκίνητο σε εγρήγορση προχωρώντας, οπισθοχωρώντας, σαν νευρικά άλογα που αισθάνονται στον αέρα το μαστίγιο να κατεβαίνει. Οι πεζοί σταμάτησαν πια να περνούν, αλλά το σήμα της ελεύθερης διέλευσης για τα αυτοκίνητα θα καθυστερήσει ακόμα μερικά δευτερόλεπτα, υπάρχει μάλιστα η άποψη ότι αυτή η φαινομενικά ασήμαντη καθυστέρηση, αν την πολλαπλασιάσουμε με τους χιλιάδες σηματοδότες που υπάρχουν σ’ αυτή την πόλη και με τη διαδοχική αλλαγή των τριών χρωμάτων στο κάθε έναν απ’ αυτούς, είναι από τις πλέον υπολογίσιμες αιτίες της κυκλοφοριακής συμφόρησης, ή του μποτιλιαρίσματος, για να χρησιμοποιήσουμε τον τρέχοντα όρο.

Επιτέλους το πράσινο άναψε, τα αυτοκίνητα πάτησαν γκάζι απότομα, απ’ ότι φαίνεται όμως δεν έβαλαν όλοι μπροστά. Ο πρώτος οδηγός της μεσαίας λωρίδας είναι σταματημένος, κάποιο μηχανικό πρόβλημα πρέπει να έχει, ίσως χαλαρό γκάζι, ή κόλλησε ο λεβιές του σασμάν, ή θα παρουσιάστηκε κάποια βλάβη στο υδραυλικό σύστημα, μπλόκαραν τα φρένα, ή έχει ελαττωματικό ηλεκτρικό κύκλωμα, εκτός κι αν έμεινε απλώς από βενζίνη, δεν θα ήταν δα πρωτοφανές. Η νέα συνάθροιση πεζών που σχηματίζεται στα πεζοδρόμια παρακολουθεί τον οδηγό του ακινητοποιημένου αυτοκινήτου να χειρονομεί πίσω απ’ το παρμπρίζ ενώ τα αυτοκίνητα πίσω του κορνάρουν δαιμονισμένα. Μερικοί οδηγοί βγήκαν ήδη στο δρόμο με την πρόθεση να σπρώξουν το αμάξι που έχει κολλήσει κάπου όπου δεν θα παρεμποδίζει την κίνηση, χτυπούν θυμωμένα τα κλειστά τζάμια, ο άντρας που βρίσκεται μέσα γυρνά το κεφάλι του προς το μέρος τους, πότε από τη μια πλευρά και πότε από την άλλη, φαίνεται πως κάτι φωνάζει, από τις κινήσεις του στόματός του φαίνεται πως επαναλαμβάνει συνέχεια μία λέξη, όχι μία, δύο, έτσι είναι πραγματικά, όπως θα διαπιστωθεί όταν επιτέλους κάποιος θα κατορθώσει να ανοίξει την πόρτα. Είμαι τυφλός.

Ποιος θα το ‘λεγε. Αν χρειαζόταν να εκτιμήσουμε την κατάσταση των ματιών αυτού του ανθρώπου με μια ματιά, γιατί μόνο αυτό είναι δυνατό αυτή τη στιγμή, φαίνονται υγιή, η ίριδα είναι υγρή, φωτεινή, και το ασπράδι λευκό και συμπαγές σαν πορσελάνη. Τα τσιτωμένα βλέφαρα, το ρυτιδιασμένο δέρμα του προσώπου, τα ματοτσίνορα που γύρισαν ξαφνικά, όλα αυτά, ο καθένας μπορεί να το δει, έχουν παραμορφωθεί από την αγωνία. Με μια απότομη κίνηση το θέαμα αυτό εξαφανίστηκε πίσω απ’ τις κλειστές γροθιές του άντρα, σαν να ήθελε να συγκρατήσει στο εσωτερικό του εγκεφάλου του την τελευταία εικόνα που προσέλαβε, ένα κόκκινο φως, στρογγυλό, σ’ ένα φανάρι. Είμαι τυφλός, είμαι τυφλός, επαναλάμβανε με απελπισία καθώς τον βοηθούσαν να βγει από το αυτοκίνητο, και τα δάκρυα στα οποία αναλύθηκε έκαναν ακόμα πιο λαμπερά τα μάτια που εκείνος έλεγε πως ήταν νεκρά. Θα περάσει, θα δείτε ότι θα σας περάσει, μερικές φορές είναι νευρικό, είπε μία γυναίκα. Το φανάρι είχε αλλάξει πάλι χρώμα, κάποιοι περίεργοι περαστικοί πλησίασαν κι αυτοί, κι οι οδηγοί πιο πίσω, που δεν ήξεραν τι συνέβαινε, διαμαρτύρονταν γι’ αυτό που οι ίδιοι πίστευαν πως ήταν ένα συνηθισμένο ατύχημα, κάποιο σπασμένο φανάρι, κάποιος τσακισμένος προφυλακτήρας, πάντως όχι κάτι που να δικαιολογεί όλη αυτή τη σύγχυση. Καλέστε την αστυνομία, φώναζαν, πάρτε απ’ τη μέση αυτή τη σακαράκα. Ο τυφλός ικέτευε, σας παρακαλώ, ας με πάει κάποιος στο σπίτι μου. Η γυναίκα που είπε ότι είναι νευρικό ήταν της άποψης ότι έπρεπε να καλέσουν ένα ασθενοφόρο να μεταφέρει τον δύστυχο στο νοσοκομείο, αλλά ο τυφλός είπε όχι, δεν είχε τέτοια απαίτηση, αρκεί να το συνοδεύσουν μέχρι την είσοδο της πολυκατοικίας όπου μένει.

Πηγή: Ζοζέ Σαραμάγκου, Περί Τυφλότητος, Μετάφραση: Αθηνά Ψυλλιά, Αθήνα: Καστανιώτης 2010.

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α:

Α1. Σύμφωνα με το Κείμενο 2 το κοινωνικό πρότυπο αναθεώρησε τον τρόπο θέασης της αναπηρίας. Να συνοψίσετε τις μεταβολές που προξένησε σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων.

                                                                                                                              Μονάδες 20

ΘΕΜΑ Β:

Β1. Με βάση τα Κείμενα 1 και 2, να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα.

α) Η κινητική αναπηρία  της Ραφαέλας Φουρναράκη είναι επίκτητη (Κείμενο 1).

β) Ο σύλλογος Ακουστήριξη ιδρύθηκε αποκλειστικά από μη ακούοντες. (Κείμενο 1)

γ) Κατά τη διάρκεια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης η Άννα Μπόλαν φοίτησε σε γενικά σχολεία. (Κείμενο 1)

δ) Όλα τα στερεότυπα εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες έχουν ατονήσει στις μέρες μας (Κείμενο 2).

ε) Τα άτομα με ειδικές ανάγκες συνιστούν ένα ετερόκλητο πλήθος. (Κείμενο 2)

                                                                                                                              Μονάδες 10

 

Β2.

α) i) Τι επιδιώκεται με την εκτεταμένη χρήση μαρτυριών στο Κείμενο 1; (Μονάδες 4) ii) Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση του συντάκτη στην 8η§ του Κειμένου 1; (Μονάδες 3) iii) Να καταγράψετε έναν τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η 8η§ του Κειμένου 1, επισημαίνοντας παράλληλα πώς εξυπηρετεί την πρόθεσή του συντάκτη. (Μονάδες 3)

                                                                                                                                  Μονάδες 10

β) Κείμενο 2 §5 i) «Η οπτική σκοπιά ενός προσώπου με αναπηρίες ή ομάδες προσώπων ανάπηρων σύμφωνα με τα στερεότυπα περιορίζει, το τι αναμένουμε από αυτούς και το πώς συμπεριφερόμαστε σε αυτούς.» Για ποιους λόγους επιλέγεται το α΄ πληθυντικό πρόσωπο; (Μονάδες 3); Κείμενο 2 §6 ii) «Η εκπαίδευση παρέχει ίσως μια σημαντική ευκαιρία να αλλάξει η αρνητική προσέγγιση σε θεσμικό επίπεδο και να αναπτύξει μια κοινωνία που να αναγνωρίζει και να εκτιμά τη διαφορετικότητα.» Να ξαναγράψετε το χωρίο, αξιοποιώντας το αντίθετο είδος σύνταξης (Μονάδες 3). Ποιες αλλαγές ως προς το ύφος του κειμένου παρατηρείτε. (Μονάδες 2)

                                                                                                                                    Μονάδες 8

 

Β3. i) Ποιος ο ρόλος των εισαγωγικών και των αποσιωπητικών στην 8^η §του Κειμένου 1; (Μονάδες 2) ii) Ποιος ο ρόλος των υπογραμμισμένων λέξεων: συνήθως, προκειμένου, δηλαδή, αλλά, ασφαλώς της 3ης παραγράφου του Κειμένου 1 ως προς τη διάρθρωση των νοημάτων; (Μονάδες 5)

                                                                                                                               Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Γ:

Γ1. Ποιες οι αντιδράσεις του οδηγού που έξαφνα χάνει την όραση του σ’ έναν πολυσύνχαστο δρόμο και πώς του συμπεριφέρεται το πλήθος; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας, παραθέτοντας τρεις κειμενικούς δείκτες; Η διαβίωση στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις επηρεάζει τη συμπεριφορά μας στον πάσχοντα συνάνθρωπο; Να γράψετε την προσωπική σας άποψη. (150-200 λέξεις)

                                                                                                                                 Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Δ:

 Δ1. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία (3 Δεκεμβρίου) συντάσσετε ένα άρθρο (350-400 λέξεις), το οποίο θα δημοσιευτεί σε μια εφημερίδα ευρείας κυκλοφορίας. Το ζήτημα που καλείστε ν’ αναπτύξετε είναι η θέση των ΑμεΑ στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα κείμενα αναφοράς.

                                                                                                                                 Μονάδες 30