Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου (Κριτήριο Αξιολόγησης): Ελεύθερος Χρόνος

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

 

Κείμενο 1:  Μαρία Λασσιθιωτάκη - Η σημασία του ελεύθερου χρόνου των μαθητών

 

1. Η έκρηξη στην επιστήμη και την τεχνολογία, τους δυο τελευταίους αιώνες, επαναπροσδιόρισε τις κοινωνίες, έφερε στο προσκήνιο νέες ανάγκες σε επιστημονικές γνώσεις και ειδικότητες, γιατί ζητούσε ανθρώπους για νέους και σπουδαίους ρόλους στους κοινωνικούς και εργασιακούς μετασχηματισμούς, άξιους να προωθήσουν με ταχύτητα αλλαγές και μεταρρυθμίσεις. Το παραγωγικό σύστημα απαιτούσε να διαθέτει εξειδικευμένα εργατικά χέρια, τεχνικούς και εμπειρογνώμονες, επαγγελματίες από όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.

2. Οι αλλαγές κάθε είδους και κάθε εποχής έχουν αντίκτυπο στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης, καθώς και το αξίωμα, ότι η παιδεία υπηρετούσε και υπηρετεί πάντα το υπάρχον κοινωνικό και οικονομικό σύστημα, σηματοδότησε την εκπαίδευση και την κατέστησε μοχλό για την προώθηση και εξυπηρέτηση των αναγκών και των επιδιώξεων της βιομηχανίας και των οικονομικών κεφαλαίων. Η παιδεία κλήθηκε να προσαρμοσθεί, να εναρμονισθεί και να «εκσυγχρονισθεί», γιατί η ανάγκη του συστήματος σε διπλωματούχους δεν μπορούσε να καλυφθεί με την πατροπαράδοτη φιλελεύθερη παιδεία, που ίσχυε πριν τη βιομηχανική επανάσταση, και που επέτρεπε την προαιρετική εκμάθηση της ανάγνωσης και γραφής, της ιστορίας της τέχνης και των επιστημονικών γνώσεων. Η παιδεία λοιπόν επιβλήθηκε ως υποχρεωτική, όχι γιατί στόχευε στην προαγωγή του ανθρώπινου πνεύματος και στη χαρά της γνώσης, αλλά γιατί έπρεπε να υπηρετήσει το κοινωνικό και οικονομικό σύστημα.

 3. Με γοργούς ρυθμούς, το σχολείο καλείται να καλύψει απαιτήσεις για όλο και περισσότερες γνώσεις και γνωστικά αντικείμενα, με αποτέλεσμα οι μαθητές να ακολουθούν ξέφρενους ρυθμούς εντατικής μελέτης, χωρίς να διαθέτουν ελεύθερο χρόνο. Το σχολείο, θα λέγαμε, ότι μάλλον δείχνει συστηματική αδιαφορία για τις ψυχικές και σωματικές ανάγκες του μαθητή, που συνεχώς κρίνεται για την ποσότητα και την ακρίβεια χιλιάδων πληροφοριών μόνο με βαθμολογικές κλίμακες. Έχουν, λοιπόν, τα παιδιά, και ιδιαίτερα οι μαθητές της εφηβικής ηλικίας ελεύθερο χρόνο; Ποιοι είναι οι λόγοι, που οδηγούν στην καταστρατήγηση των δικαιωμάτων αλλά και των εξελικτικών αναγκών για παιχνίδι και εξωσχολική απασχόληση;

 4. Ο ελεύθερος χρόνος, ειδικά στον έφηβο, είναι απαραίτητος, επειδή σ’ αυτό το εξελικτικό στάδιο χρειάζεται περισσότερη αφοσίωση στην ενδοσκόπηση και στην απόκτηση ταυτότητας. Η καλή επικοινωνία με τις ομάδες συνομηλίκων του δημιουργούν την αίσθηση της αποδοχής και της αυτοπεποίθησης, του μειώνουν την αβεβαιότητα και την ανησυχία. Σ’ αυτή την ηλικία θα έλθει σε επαφή με την ιδεολογία, θα αποκτήσει αξίες και θα κάνει σχέδια ζωής. Αντίθετα με τις απαιτήσεις της ηλικίας τους, οι έφηβοι μαθητές τρέχουν, για να προλάβουν σχολικά και εξωσχολικά προγράμματα, ξένες γλώσσες και ιδιαίτερα μαθήματα, βιώνουν αισθήματα ανασφάλειας και άγχους. Ελεύθερος χρόνος δεν υπάρχει, για να εκφρασθεί και να επικοινωνήσει με τους φίλους, να παίξει και να ζήσει στη φύση. Μοναδικός φίλος, όταν υπάρχει λίγος χρόνος για ξεκούραση, είναι η τηλεόραση, και τα αμφιβόλου ποιότητας προγράμματά της μάλλον εντείνουν το άγχος και την υπερένταση.

 5. Έτσι, οι μαθητές συστηματικά αγνοούν την ανάγκη του οργανισμού για ανάπαυση και ανανέωση των αποθεμάτων ενέργειας. Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου τους οδηγεί σε ενέργειες μηχανικές, χωρίς νόημα και σε μια μάθηση μάλλον χωρίς βαθύτερο επίπεδο κατανόησης. Οι μηχανισμοί προσαρμογής, που διαθέτει ο οργανισμός, βοηθούν για τα επιπλέον καθήκοντα αλλά με ένα σοβαρό κόστος: Τη δημιουργία άγχους και την αύξηση των αγχογόνων ορμονών στο σώμα. Οι αγχογόνες ορμόνες, π.χ. η αδρεναλίνη, οδηγεί με τον χρόνο, σε εξάντληση και σε κατάθλιψη. Σε σοβαρότερες και χρόνιες καταστάσεις αναπτύσσονται και ψυχοσωματικές ασθένειες.

6. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα αφήνουν αναπάντητα ένα σωρό ερωτηματικά για τον περιορισμένο, μόνο σε γνωστικά αντικείμενα, ρόλο του σχολείου. Η ανάπτυξη της επικοινωνίας, έμφυτης και αρχαϊκής ανθρώπινης ανάγκης, τα βιώματα, οι συγκινήσεις, η ανταλλαγή εμπειριών, το μοίρασμα και η αλληλεπίδραση μαθητών και δασκάλων δεν προσφέρονται πια στους μαθητές, θεωρούνται άχρηστα αγαθά. Οι σημερινοί μαθητές θα είναι αύριο οι σύγχρονοι ενήλικες, σαν αυτούς που όλοι αναγνωρίζουμε, κουρασμένοι, γεμάτοι κενά και ανησυχίες, που τρέχουν να καλύψουν παλιά ελλείμματα σε ψυχοθεραπευτικά και αυτοβελτιωτικά προγράμματα, σε spa και ειδικές ασκήσεις ευεξίας…

Η Μαρία Λασσιθιωτάκη είναι ψυχολόγος.

Πηγή: www.2search.gr

Κείμενο 2:  Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία - Δελτίο Τύπου:

Έρευνα χρήσης χρόνου 2013-2014

1. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) διενήργησε – για πρώτη φορά στη χώρα µας – την Έρευνα Χρήσης Χρόνου στα νοικοκυριά, µε περίοδο αναφοράς το Μάρτιο του 2013 έως το Φεβρουάριο του 2014.  […]

Τα αποτελέσµατα της έρευνας παρουσιάζονται κυρίως σε ώρες και λεπτά ανά ηµέρα, δηλαδή ως µέσος χρόνος ανά δραστηριότητα:

Ηλεκτρονικός σύνδεσμος: https://www.taxheaven.gr/news/28729/elstat-ereyna-xrhshs-xronoy-ergazomenwn

 

                                             Κείμενο 3: Κώστας Βάρναλης - Οι Μοιραίοι

ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΟΙ, το δημοφιλέστερο ποίημα του Κώστα Βάρναλη (1884-1974), χαρακτηρίστηκε ως ένα από τα κατορθώματα του νεοελληνικού λυρισμού. Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Μαύρος Γάτος το 1922 (ΚΝΛ΄ Α΄ Λυκείου). Οι τρεις πρώτες στροφές μελοποιήθηκαν από τον Μίκη Θεοδωράκη και ερμηνεύτηκαν από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση το 1964. 

Μες την υπόγεια την ταβέρνα,

μες σε καπνούς και σε βρισιές

(απάνω στρίγγλιζε η λατέρνα)

όλη η παρέα πίναμε εψές

εψές, σαν όλα τα βραδάκια,

να πάνε κάτου τα φαρμάκια.

 

Σφιγγόταν ένας πλάι στον άλλο

και κάπου εφτυούσε καταγής,

ω, πόσο βάσανο μεγάλο

το βάσανο είναι της ζωής!

Όσο κι ο νους να τυραννιέται,

άσπρην ημέρα δε θυμιέται.

 

(Ήλιε και θάλασσα γαλάζα

και βάθος τ’ άσωτ' ουρανού·

ω της αυγής κροκάτη γάζα,

γαρούφαλα του δειλινού,

λάμπετε σβήνετε μακριά μας

χωρίς να μπείτε στην καρδιά μας!)

 

Του ενού ο πατέρας χρόνια δέκα

παράλυτος, ίδιο στοιχειό·

τ' άλλου κοντόημερη η γυναίκα

στο σπίτι λιώνει από χτικιό·

στο Παλαμήδι ο γιός του Μάζη

κι η κόρη του Γιαβή στο Γκάζι.

 

- Φταίει το ζαβό το ριζικό μας!

- Φταίει ο Θεός που μας μισεί!

- Φταίει το κεφάλι το κακό μας!

- Φταίει πρώτ’ απ’ όλα το κρασί!

Ποιος φταίει; ποιος φταίει; Κανένα στόμα

δεν το ’βρε και δεν το ’πε ακόμα.

 

Έτσι, στη σκοτεινή ταβέρνα

πίνουμε πάντα μας σκυφτοί·

σαν τα σκουλήκια, κάθε φτέρνα

όπου μας εύρει μας πατεί.

Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα,

προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα!

 

Πηγή: Κώστας Βάρναλης, Ποιητικά: Το Φως Που Καίει-Σκλάβοι Πολιορκημένοι-Ποιήματα, Αθήνα: Κέδρος 2008, σσ. 179-180.

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α1. Σε μια παράγραφο (70-80 λέξεις) να συνοψίσετε το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του Κειμένου 1.

                                                                                                                   Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το Κείμενο 1 το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο:

 

α) Η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν δημιούργησε νέες ανάγκες για

επιστημονικές γνώσεις.

β) Το σχολείο δεν ενδιαφέρεται για τις ψυχικές και σωματικές ανάγκες του μαθητή, αξιολογώντας μόνο την ποσότητα και ακρίβεια των γνώσεων του.

γ) Ο ελεύθερος χρόνος είναι απαραίτητος για τον έφηβο που επιθυμεί να προβεί σε αυτοπαρατήρηση και ανανέωση των δυνάμεών του.

δ) Οι νέοι αξιοποιούν τον ελάχιστο χρόνο που τους απομένει για να βελτιώσουν τις επικοινωνιακές τους δεξιότητες.

ε) Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου στους σημερινούς μαθητές δημιουργεί τραυματισμένους ψυχικά ενήλικες.

                                                                                                                    Μονάδες 10

 

Β2. α) Το Κείμενο 1 έχει γραφεί από την ψυχολόγο Μ. Λασσιθιωτάκη, το Κείμενο 2 είναι Δελτίο Τύπου μίας επίσημης υπηρεσίας του ελληνικού κράτους. Να σχολιάσετε την πειθώ και το σκοπό συγγραφής του εκάστοτε κειμένου.

                                                                                                                      Μονάδες 6

 

β) i) Ποιος είναι ο ισχυρισμός τον οποίο επιχειρεί να αποδείξει η Μ. Λασσιθιωτάκη στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1:  «Ο ελεύθερος χρόνος, ειδικά στον έφηβο […] μάλλον εντείνουν το άγχος και την υπερένταση..»; (Μονάδες 4) ii) Να επισημάνετε έναν τρόπο ανάπτυξης της προς εξέταση παραγράφου (Μονάδα 1), επισημαίνοντας πώς συνδέεται με την πρόθεση της συντάκτριας. (Μονάδες 4)

                                                                                                                      Μονάδες 9

                                                                                        

Β3. α) i «Οι μαθητές συστηματικά αγνοούν την ανάγκη του οργανισμού για ανάπαυση και ανανέωση των αποθεμάτων ενέργειας». Ποιοι λόγοι υπαγορεύουν την αξιοποίηση της ενεργητικής σύνταξης; (Μονάδες 2) Να τραπεί η πρόταση στο άλλο είδος σύνταξης. (Μονάδες 3)

                                                                                                                      Μονάδες 5

β) Οι παρακάτω επιτονισμένες λέξεις και φράσεις από το Κείμενο 1 ανήκουν σε ένα λεξιλόγιο λόγιο και επίσημο. Να γράψετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω φράσεις αντικαθιστώντας κάθε υπογραμμισμένη λέξη ή φράση με μια συνώνυμη λέξη ή φράση που χρησιμοποιείται συχνότερα στην καθημερινή κοινωνία:

 

α) Ζητούσε ανθρώπους για νέους και σπουδαίους ρόλους στους κοινωνικούς και εργασιακούς μετασχηματισμούς.

β) Οι αλλαγές κάθε είδους και κάθε εποχής έχουν αντίκτυπο στο εκπαιδευτικό σύστημα.

γ) Ποιοι είναι οι λόγοι, που οδηγούν στην καταστρατήγηση των δικαιωμάτων;;

δ) Τα αμφιβόλου ποιότητας προγράμματά της τηλεόρασης μάλλον εντείνουν το άγχος και την υπερένταση.

ε) το εξελικτικό στάδιο χρειάζεται περισσότερη αφοσίωση στην ενδοσκόπηση και στην απόκτηση ταυτότητας.



                                                                                                                       Μονάδες 5

Γ1.  Πώς συνδέεται ο τίτλος «Οι Μοιραίοι» με το περιεχόμενο του ποιήματος του Κώστα Βάρναλη; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας παραθέτοντας τρεις κειμενικούς δείκτες. Επιδοκιμάζετε ή όχι τη στάση των ηρώων του ποιήματος και γιατί; (150-200 λέξεις)

                                                                                                                   Μονάδες 15

Δ1.  Συγγράφοντας ένα αποδεικτικό δοκίμιο 350-400 λέξεων καλείστε  να απαντήσετε τα ακόλουθα ερωτήματα:

 

α) Ποια είναι η σημασία του ελεύθερου χρόνου στη σύγχρονη εποχή;

β) Γιατί οι σύγχρονοι νέοι δεν έχουν επάρκεια ελεύθερου χρόνου;

Επιλέξτε ελεύθερα την περίσταση επικοινωνίας. Να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα κείμενα αναφοράς.

                                                                                                                  Μονάδες 30 

Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου (Κριτήριο Αξιολόγησης: Τέχνη)

 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΕΧΝΗ

Κείμενο 1 (Μη Λογοτεχνικό): Δημήτρης Μυταράς- «Τι είναι τέχνη;»

 

Το συγγραφικό  έργο του ζωγράφου Δημήτρη Μυταρά (1934-2017) περιλαμβάνει θεωρητικά κείμενα και μελέτες για την τέχνη που έχουν εκδοθεί και σε βιβλία, αρθρογραφία στον Τύπο για διάφορα θέματα, καθώς και ποίηση.

1)     H τέχνη μοιάζει με κοινωνικό φαινόμενο, αλλά στην ουσία είναι ένα σχεδόν φυσικό φαινόμενο, κάτι σαν ηφαιστειακή εκτόνωση. Δεν καταγράφει την ιστορία ούτε κάνει ιστορία, ούτε προηγείται της εποχής της ούτε την ακολουθεί. H τέχνη είναι ο έρωτας, με την πλατύτερη σημασία της λέξης, είναι η έκφραση και το ξεχείλισμα μιας πληρότητας. Δεν υπακούει σε θεωρίες, τις οποίες διαψεύδει μονίμως, έχει δική της λογική και δεν ερμηνεύεται με λόγια. H τέχνη δεν είναι μαχητική ή ήρεμη, αλλά είναι σαν τον άνεμο, που άλλοτε είναι άγριος και δυνατός και άλλοτε γαλήνιος. H τέχνη δε μορφώνει αλλά κάνει κάτι περισσότερο, σε συνδέει με το μυστήριο της ύπαρξης. Δεν αποδίδει δικαιοσύνη, είναι πέρα απ’ αυτή. H τέχνη δεν στρατεύεται αλλά ανήκει στους αθώους, είτε αυτοί βρίσκονται στη φυλακή είτε πρόκειται για τον αυστηρό διευθυντή της απέναντι επιχείρησης.

 

2)     H τέχνη απευθύνεται σε ελεύθερους ανθρώπους, αλλά είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιοι είναι οι ελεύθεροι άνθρωποι. H τέχνη δεν ερμηνεύεται ούτε με πολιτικά ούτε με καλλιτεχνικά μανιφέστα. Oι σχολές, τα υλικά, οι τεχνοτροπίες, οι κοινωνικές ανακατατάξεις, οι συζητήσεις, οι φιλοσοφίες και τα κείμενα ασχολούνται μόνο με τα ερεθίσματα που δημιουργούν την τέχνη. Tην ίδια όμως τίποτε απολύτως δεν την ερμηνεύει. H τέχνη δεν έχει σχέση με το μάρκετινγκ, τους πλειστηριασμούς και τιμές – όλα αυτά είναι ξένα σώματα. Tο σπήλαιο του Λασκό δεν ήταν γκαλερί. O καλλιτέχνης συχνά δε γνωρίζει αν αυτό που έκανε, είναι καλό ή κακό. Σπάνια οι πρωτοπόροι πιστεύουν ότι είναι πρωτοπόροι.

 

3)     Για την πρωτοπορία τους σίγουροι είναι αυτοί που τους ακολουθούν. H τέχνη δεν απομυθοποιείται. «Όταν ξύσεις ένα αληθινό έργο τέχνης θα τρέξει λίγο αίμα», λέει κάποιος. Πολλά πράγματα μιμούνται την τέχνη και πολλοί μιμούνται τους καλλιτέχνες. Πολλοί καλλιτέχνες απαντούν σε ερωτήσεις που δεν υποψιάζονται. Aπαντούν σε ανθρώπους που δε γνώριζαν την ερώτηση. Άλλο είναι η μόρφωση και άλλο η καλλιέργεια του πνεύματος. H τέχνη ερμηνεύεται μόνο με τέχνη, όπως ο πιανίστας ερμηνεύει τη μουσική σύνθεση. H τέχνη δεν προοδεύει ποτέ, μην τη συγχέουμε με την επιστήμη, απλώς αλλάζει πρόσωπα και τρόπους, για να πει κάθε φορά τα ίδια πράγματα. H τέχνη είναι κάτι πολύ απλό και ο καλλιτέχνης ένας σοφός. Σοφή και η γιαγιά του απέναντι διαμερίσματος, σοφός – καθόλου απίθανο – και ο πρόεδρος της Aκαδημίας.

 

4)     Δείτε τα πρόσωπα των ανθρώπων καθώς περνούν από τις διαβάσεις των πεζών. Δείτε τους φθαρμένους τοίχους με τις σχισμένες αφίσες και τα πολύχρωμα συνθήματα. Δείτε τα κουρελιασμένα σύννεφα καθώς δύει ο ήλιος το απόγευμα. Δείτε το απέναντι δέντρο καθώς βγαίνουν οι μικροί βλαστοί περιμένοντας την άνοιξη. Θα έχετε κάνει μια καλή αρχή και υπάρχει ελπίς να αισθανθείτε τα έργα όλων των εποχών. Tο μήνυμα του έργου τέχνης είναι πάντα ποιητικό, ακόμη κι όταν παριστάνει τις σφαγές της Xίου ή τις αρβύλες του Bαν Γκογκ. Δεν είναι υποχρεωτικό να αισθάνεστε και να αγαπάτε την τέχνη. Aπλώς είναι ένα προνόμιο. Aλλά τι προνόμιο!

 

Πηγή: Δημήτρης Μυταράς, «Τι είναι τέχνη;», Ένωση Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων, 2007.

 

Πίνακας του Δημήτρη Μυταρά

Κείμενο 2 Ανδρέας Λεντάκης – Στρατευμένη τέχνη

 

Ο Ανδρέας Λεντάκης (1935-1997) ήταν πολιτικός, στοχαστής και συγγραφέας με σημαντική αντιδικτατορική δράση. 

1)   Όταν λένε ότι κάποιος καλλιτέχνης είναι «στρατευμένος», κατά κανόνα εννοούν πως τα έργα του έχουν κοινωνικό ή μάλλον (πράγμα που συμβαίνει συχνότερα) πολιτικό περιεχόμενο. Με τον όρο «στράτευση» εννοούν συνήθως την πολιτικοποίηση του καλλιτέχνη. Η μονομερής αυτή τοποθέτηση στενεύει αφόρητα το πρόβλημα, βιάζει την πραγματικότητα σε μια προκατασκευή και εκβιάζει την έρευνα, τον μελετητή και τον καλλιτέχνη να κινηθούν σ’ ένα έδαφος περιορισμένο κι από τα πριν ορισμένο.

2)   Είναι χαρακτηριστικό πως ιδίως αυτοί που καταφέρονται εναντίον της «στρατευμένης» τέχνης — γιατί τάχα έτσι νοθεύεται και παύει να είναι τέχνη — ταυτίζουν τον όρο «στράτευση» με την πολιτικοποίηση. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι ένα λάθος, γιατί απλούστατα η «στράτευση» είναι κάτι ευρύτερο. Στρατευμένη είναι η τέχνη που αναφέρεται γενικότερα στα κοινωνικά (κι όχι μονάχα στα πολιτικά) φαινόμενα και παίρνει μια στάση απέναντί τους. Στρατευμένη είναι η τέχνη που εκφράζει μία ιδεολογία (πολιτική, φιλοσοφική, θρησκευτική κ.λπ.). Φυσικά, πάντοτε με την προϋπόθεση ότι η στράτευση αυτή δεν είναι επιβεβλημένη από τα έξω ή απ’ τα πάνω, αλλά κάτι που βγαίνει μέσα απ’ τον καλλιτέχνη, ως εσωτερική του ανάγκη και με τον απαραίτητο όρο ότι καταξιώνεται αισθητικά. Πληροί, με άλλο λόγια, τους όρους της τέχνης.

3) Αν έτσι δούμε τα πράγματα, τότε θα διαπιστώσουμε πως ολόκληρη η θρησκευτική ποίηση είναι τελικά ποίηση «στρατευμένη». Κι εδώ ακριβώς μπαίνει το ερώτημα: Πότε κι ως ποιο σημείο η «στράτευση» είναι θεμιτή, με την έννοια ότι η τέχνη διασώζεται, και πότε η «στράτευση» είναι αποτυχημένη, γιατί εξουθενώνει την τέχνη και καταντά φτηνό κήρυγμα; […] Αναφέρθηκα στην αρχή του κειμένου στον όρο «στράτευση» και είπα ότι για μένα είναι σε τελευταία ανάλυση λαθεμένος. Κι αυτό γιατί υποδηλώνει έναν καταναγκασμό, μια από τα έξω κυρίως επιβολή προσανατολισμών και «γλώσσας» στην τέχνη, είτε με το να επιβάλλουν στον καλλιτέχνη τι να πει είτε με το να του απαγορεύουν να θίξει πολιτικά θέματα.

4) Στην πρώτη περίπτωση η στράτευση καταντά αποτυχία, όταν κατά τρόπο μηχανιστικό από τα έξω ή από τα πάνω επιτάσσεται στον καλλιτέχνη να παίρνει πολιτικές θέσεις με το έργο του και να υπηρετεί μια σκοπιμότητα, χωρίς αυτό να βγαίνει φυσιολογικά κι αυθόρμητα από τον ίδιο και, κυρίως, χωρίς να καταξιώνεται αισθητικά. Η πολιτική πρέπει να λειτουργεί ως ένα ερέθισμα, που είναι εξωγενές και προκαλεί μια συγκίνηση στον καλλιτέχνη. Με τη σειρά της, η συγκίνηση αυτή ζητάει να ξαναβγεί σαν φωνή. Όμως, αυτή τη φορά, η εν λόγω φωνή, για να καταξιωθεί αισθητικά, πρέπει απαραιτήτως να πληροί τους όρους της τέχνης, να είναι Τέχνη. Αλλιώτικα, καταντάει ευτελής πολιτικολογία, απλή συνθηματολογία, αδιάντροπη προπαγάνδα, κούφιος βερμπαλισμός, ανούσια ρητορεία ή, το χειρότερο, κοινωνικός κομφορμισμός.

5) Στη δεύτερη περίπτωση, με το να αφορίζεται a priori και ολοκληρωτικά η πολιτική μέσα στην τέχνη, σαφώς υπηρετείται μια πολιτική σκοπιμότητα, που δεν θέλει να θίγονται τα κακώς κείμενα. Επιχειρεί εξ ορισμού να μαντρώσει την πολιτική σε γκέτο και να την ξορκίσει σαν κάτι τάχα έξω απ’ τα σύνορα της τέχνης. Αλλά η τέχνη στη θεματογραφία της δεν έχει όρια, με την προϋπόθεση όμως ότι τα δίνει έτσι που να καταξιώνονται αισθητικά. Να είναι, δηλαδή, αληθινά ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα.

 

Πηγή: Περιοδικό Νεοελληνικός Λόγος, τ. 75-76, 1977.

Αντλήθηκε από: https://laventer.blogspot.com/

                                                     Pablo Picasso – Guernica (1937)

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Dylan Thomas- Στην επιδέξια ή μελαγχολική μου τέχνη

Ο Dylan Thomas (1914-1953) ήταν Ουαλός ποιητής και πεζογράφος. Στη σύντομη ζωή του κατάφερε να αναγνωριστεί ως ο εθνικός ποιητής της πατρίδας του και να γνωρίσει εκδοτική επιτυχία, επηρεάζοντας τη διεθνή ροκ σκηνή. Στην ποίηση του Thomas κυριαρχεί το βίωμα, ο λυρισμός, η συναισθηματική φόρτιση και η γέφυρα ή το χάσμα ανάμεσα σε ζωή και θάνατο.

 

Στην επιδέξια ή μελαγχολική μου τέχνη

Που ασκείται στην ήρεμη νύχτα

Όταν μόνον το φεγγάρι εξεγείρεται

Και οι εραστές κείτονται στα κρεβάτια

Με όλες τις θλίψεις μες στα χέρια τους                                                            5

Εργάζομαι δίπλα σε φως μελωδικό

Όχι για δόξα ή ψωμί

Ή εγκώμια και ανταλλαγές φιλοφρονήσεων

Σε αλαβάστρινες σκηνές

Αλλά για τις κοινές απολαβές                                                                          10

Απ’ της καρδιάς τα τρίσβαθα.

Ούτε για τον περήφανο άνδρα ξεχωριστά

Απ’ το εξεγερμένο φεγγάρι επευφημώ

Πάνω σ’ αυτές τις τρικυμισμένες σελίδες

Ούτε για τους επώνυμους νεκρούς                                                                  15

Με τα αηδόνια τους και τους ψαλμούς τους

Αλλά μονάχα για τους εραστές, τα χέρια τους

Γύρω απ’ τις λύπες των καιρών

δεν επαινούν ούτε αμείβουν

Ούτε γνωρίζουν τη δεξιότητα ή την τέχνη μου.                                                20

 

μετάφραση: Μαρία Αρχιμανδρίτου

Πηγή: https://monoclesite.wordpress.com/…/dylan-thomas-%CF%83%CF…/

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

 

Α1. Πώς αποτιμά ο συντάκτης του Κειμένου 2 τη σχέση της «στρατευμένης τέχνης» με την πολιτική; Να συνοψίσετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων.                                                                                                                  

                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α΄ το γράμμα από τη Στήλη Β΄ που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων):

Στήλη Α΄	Στήλη Β΄
1. Δεν καταγράφει την ιστορία ούτε κάνει ιστορία, ούτε προηγείται της εποχής της ούτε την ακολουθεί. (Κείμενο 1, παράγραφος 1). Ο συντάκτης αξιοποιεί:	α) πολυσύνδετο σχήμα   β) ασύνδετο σχήμα   γ) υποτακτική σύνδεση προτάσεων
2. Στη 2η παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι:	α) η ερμηνεία της τέχνης πηγάζει από την καταφυγή σε θεωρητικές γνώσεις. β)  η τέχνη είναι δυσερμήνευτη. γ) τα αισθητικά κριτήρια των ρηξικέλευθων καλλιτεχνών τους βοηθούν να αποτιμήσουν την ποιότητα του έργου τους.
3. Συνώνυμο του ρήματος «απομυθοποιούμαι» (Κείμενο 1, παράγραφος 3) είναι το ρήμα:	α) αποθεώνομαι β) βαυκαλίζομαι γ) αποκαθηλώνομαι
4. Ο όρος «στρατευμένη τέχνη» (Κείμενο 2):	α) συνιστά νεολογισμό του συντάκτη. β) αντλήθηκε απ’ τον χώρο της θρησκευτικής ποίησης. γ) κρίνεται εσφαλμένος από τον συντάκτη.
5. Αντώνυμο της λέξης «βερμπαλισμός (Κείμενο 2, παράγραφος 4) είναι η λέξη:	α) λακωνικότητα β) μεγαλορρημοσύνη γ) αμετροέπεια

                                                                                                                                 

                                                                                                                      Μονάδες 10  

Β2. α)  i) Ποια είναι η πρόθεση του συντάκτη στην 1η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3) ii) Πώς ο (οι) τρόπος (-οι) ανάπτυξης της ίδιας παραγράφου εξυπηρετεί (-ουν) τη στοχοθεσία του συντάκτη; (Μονάδες 4) iii) Ποιος ο ρόλος της προστακτικής στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3)

                                                                                                                     Μονάδες 10

β) i) Για ποιον λόγο η λέξη «στρατευμένη» βρίσκεται εντός εισαγωγικών στο Κείμενο 2; (Μονάδες 3) ii) Ο συντάκτης καταφεύγει δύο φορές στη χρήση παρενθέσεων στη δεύτερη  παράγραφο του Κειμένου 2. Να σχολιάσετε την επικοινωνιακή τους λειτουργία. (Μονάδες 4)

                                                                                                                      Μονάδες 7

Β3. Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να σχολιάσετε το απόφθεγμα:  «Όταν ξύσεις ένα αληθινό έργο τέχνης θα τρέξει λίγο αίμα» που παραθέτει ο Δημήτρης Μυταράς στο Κείμενο 1.

                                                                                                                      Μονάδες 8

Γ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος του Dylan Thomas, σύμφωνα με την κρίση σας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις κειμενικούς δείκτες. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη τέχνη έχει εμπορευματοποιηθεί ή όχι; (150-200 λέξεις)

                                                                                                                     Μονάδες 15

Δ1.  Φυσικά υπήρχαν και υπάρχουν πάμπολλοι άλλοι, που ισχυρίζονται πως η Τέχνη δεν έχει καμιά κοινωνική αποστολή, πως η Τέχνη είναι αυτοσκοπός και πλήρης καθ’ εαυτήν.  Οριακή έκφραση της άποψης αποτελεί το περιβόητο δόγμα «η Τέχνη για την Τέχνη», που τόση θραύση είχε κάνει σε παλαιότερους καιρούς με τον «αριστοκρατικό» ναρκισσισμό του.

Μάριος Πλωρίτης

 

Σε μία δημοσίευσή σας (350-400 λέξεις) στο προσωπικό σας ιστολόγιο καλείστε να απαντήστε στα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Πρέπει ο καλλιτέχνης να επηρεάζεται από τα πολιτικοκοινωνικά συμφραζόμενα της εκάστοτε εποχής;

β) Πώς μπορεί να ανακοπεί η αποστασιοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου από την Τέχνη;

                                                                                                                            Μονάδες 30