Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου (Κριτήριο Αξιολόγησης: Τέχνη)

 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΕΧΝΗ

Κείμενο 1 (Μη Λογοτεχνικό): Δημήτρης Μυταράς- «Τι είναι τέχνη;»

 

Το συγγραφικό  έργο του ζωγράφου Δημήτρη Μυταρά (1934-2017) περιλαμβάνει θεωρητικά κείμενα και μελέτες για την τέχνη που έχουν εκδοθεί και σε βιβλία, αρθρογραφία στον Τύπο για διάφορα θέματα, καθώς και ποίηση.

1)     H τέχνη μοιάζει με κοινωνικό φαινόμενο, αλλά στην ουσία είναι ένα σχεδόν φυσικό φαινόμενο, κάτι σαν ηφαιστειακή εκτόνωση. Δεν καταγράφει την ιστορία ούτε κάνει ιστορία, ούτε προηγείται της εποχής της ούτε την ακολουθεί. H τέχνη είναι ο έρωτας, με την πλατύτερη σημασία της λέξης, είναι η έκφραση και το ξεχείλισμα μιας πληρότητας. Δεν υπακούει σε θεωρίες, τις οποίες διαψεύδει μονίμως, έχει δική της λογική και δεν ερμηνεύεται με λόγια. H τέχνη δεν είναι μαχητική ή ήρεμη, αλλά είναι σαν τον άνεμο, που άλλοτε είναι άγριος και δυνατός και άλλοτε γαλήνιος. H τέχνη δε μορφώνει αλλά κάνει κάτι περισσότερο, σε συνδέει με το μυστήριο της ύπαρξης. Δεν αποδίδει δικαιοσύνη, είναι πέρα απ’ αυτή. H τέχνη δεν στρατεύεται αλλά ανήκει στους αθώους, είτε αυτοί βρίσκονται στη φυλακή είτε πρόκειται για τον αυστηρό διευθυντή της απέναντι επιχείρησης.

 

2)     H τέχνη απευθύνεται σε ελεύθερους ανθρώπους, αλλά είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιοι είναι οι ελεύθεροι άνθρωποι. H τέχνη δεν ερμηνεύεται ούτε με πολιτικά ούτε με καλλιτεχνικά μανιφέστα. Oι σχολές, τα υλικά, οι τεχνοτροπίες, οι κοινωνικές ανακατατάξεις, οι συζητήσεις, οι φιλοσοφίες και τα κείμενα ασχολούνται μόνο με τα ερεθίσματα που δημιουργούν την τέχνη. Tην ίδια όμως τίποτε απολύτως δεν την ερμηνεύει. H τέχνη δεν έχει σχέση με το μάρκετινγκ, τους πλειστηριασμούς και τιμές – όλα αυτά είναι ξένα σώματα. Tο σπήλαιο του Λασκό δεν ήταν γκαλερί. O καλλιτέχνης συχνά δε γνωρίζει αν αυτό που έκανε, είναι καλό ή κακό. Σπάνια οι πρωτοπόροι πιστεύουν ότι είναι πρωτοπόροι.

 

3)     Για την πρωτοπορία τους σίγουροι είναι αυτοί που τους ακολουθούν. H τέχνη δεν απομυθοποιείται. «Όταν ξύσεις ένα αληθινό έργο τέχνης θα τρέξει λίγο αίμα», λέει κάποιος. Πολλά πράγματα μιμούνται την τέχνη και πολλοί μιμούνται τους καλλιτέχνες. Πολλοί καλλιτέχνες απαντούν σε ερωτήσεις που δεν υποψιάζονται. Aπαντούν σε ανθρώπους που δε γνώριζαν την ερώτηση. Άλλο είναι η μόρφωση και άλλο η καλλιέργεια του πνεύματος. H τέχνη ερμηνεύεται μόνο με τέχνη, όπως ο πιανίστας ερμηνεύει τη μουσική σύνθεση. H τέχνη δεν προοδεύει ποτέ, μην τη συγχέουμε με την επιστήμη, απλώς αλλάζει πρόσωπα και τρόπους, για να πει κάθε φορά τα ίδια πράγματα. H τέχνη είναι κάτι πολύ απλό και ο καλλιτέχνης ένας σοφός. Σοφή και η γιαγιά του απέναντι διαμερίσματος, σοφός – καθόλου απίθανο – και ο πρόεδρος της Aκαδημίας.

 

4)     Δείτε τα πρόσωπα των ανθρώπων καθώς περνούν από τις διαβάσεις των πεζών. Δείτε τους φθαρμένους τοίχους με τις σχισμένες αφίσες και τα πολύχρωμα συνθήματα. Δείτε τα κουρελιασμένα σύννεφα καθώς δύει ο ήλιος το απόγευμα. Δείτε το απέναντι δέντρο καθώς βγαίνουν οι μικροί βλαστοί περιμένοντας την άνοιξη. Θα έχετε κάνει μια καλή αρχή και υπάρχει ελπίς να αισθανθείτε τα έργα όλων των εποχών. Tο μήνυμα του έργου τέχνης είναι πάντα ποιητικό, ακόμη κι όταν παριστάνει τις σφαγές της Xίου ή τις αρβύλες του Bαν Γκογκ. Δεν είναι υποχρεωτικό να αισθάνεστε και να αγαπάτε την τέχνη. Aπλώς είναι ένα προνόμιο. Aλλά τι προνόμιο!

 

Πηγή: Δημήτρης Μυταράς, «Τι είναι τέχνη;», Ένωση Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων, 2007.

 

Πίνακας του Δημήτρη Μυταρά

Κείμενο 2 Ανδρέας Λεντάκης – Στρατευμένη τέχνη

 

Ο Ανδρέας Λεντάκης (1935-1997) ήταν πολιτικός, στοχαστής και συγγραφέας με σημαντική αντιδικτατορική δράση. 

1)   Όταν λένε ότι κάποιος καλλιτέχνης είναι «στρατευμένος», κατά κανόνα εννοούν πως τα έργα του έχουν κοινωνικό ή μάλλον (πράγμα που συμβαίνει συχνότερα) πολιτικό περιεχόμενο. Με τον όρο «στράτευση» εννοούν συνήθως την πολιτικοποίηση του καλλιτέχνη. Η μονομερής αυτή τοποθέτηση στενεύει αφόρητα το πρόβλημα, βιάζει την πραγματικότητα σε μια προκατασκευή και εκβιάζει την έρευνα, τον μελετητή και τον καλλιτέχνη να κινηθούν σ’ ένα έδαφος περιορισμένο κι από τα πριν ορισμένο.

2)   Είναι χαρακτηριστικό πως ιδίως αυτοί που καταφέρονται εναντίον της «στρατευμένης» τέχνης — γιατί τάχα έτσι νοθεύεται και παύει να είναι τέχνη — ταυτίζουν τον όρο «στράτευση» με την πολιτικοποίηση. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι ένα λάθος, γιατί απλούστατα η «στράτευση» είναι κάτι ευρύτερο. Στρατευμένη είναι η τέχνη που αναφέρεται γενικότερα στα κοινωνικά (κι όχι μονάχα στα πολιτικά) φαινόμενα και παίρνει μια στάση απέναντί τους. Στρατευμένη είναι η τέχνη που εκφράζει μία ιδεολογία (πολιτική, φιλοσοφική, θρησκευτική κ.λπ.). Φυσικά, πάντοτε με την προϋπόθεση ότι η στράτευση αυτή δεν είναι επιβεβλημένη από τα έξω ή απ’ τα πάνω, αλλά κάτι που βγαίνει μέσα απ’ τον καλλιτέχνη, ως εσωτερική του ανάγκη και με τον απαραίτητο όρο ότι καταξιώνεται αισθητικά. Πληροί, με άλλο λόγια, τους όρους της τέχνης.

3) Αν έτσι δούμε τα πράγματα, τότε θα διαπιστώσουμε πως ολόκληρη η θρησκευτική ποίηση είναι τελικά ποίηση «στρατευμένη». Κι εδώ ακριβώς μπαίνει το ερώτημα: Πότε κι ως ποιο σημείο η «στράτευση» είναι θεμιτή, με την έννοια ότι η τέχνη διασώζεται, και πότε η «στράτευση» είναι αποτυχημένη, γιατί εξουθενώνει την τέχνη και καταντά φτηνό κήρυγμα; […] Αναφέρθηκα στην αρχή του κειμένου στον όρο «στράτευση» και είπα ότι για μένα είναι σε τελευταία ανάλυση λαθεμένος. Κι αυτό γιατί υποδηλώνει έναν καταναγκασμό, μια από τα έξω κυρίως επιβολή προσανατολισμών και «γλώσσας» στην τέχνη, είτε με το να επιβάλλουν στον καλλιτέχνη τι να πει είτε με το να του απαγορεύουν να θίξει πολιτικά θέματα.

4) Στην πρώτη περίπτωση η στράτευση καταντά αποτυχία, όταν κατά τρόπο μηχανιστικό από τα έξω ή από τα πάνω επιτάσσεται στον καλλιτέχνη να παίρνει πολιτικές θέσεις με το έργο του και να υπηρετεί μια σκοπιμότητα, χωρίς αυτό να βγαίνει φυσιολογικά κι αυθόρμητα από τον ίδιο και, κυρίως, χωρίς να καταξιώνεται αισθητικά. Η πολιτική πρέπει να λειτουργεί ως ένα ερέθισμα, που είναι εξωγενές και προκαλεί μια συγκίνηση στον καλλιτέχνη. Με τη σειρά της, η συγκίνηση αυτή ζητάει να ξαναβγεί σαν φωνή. Όμως, αυτή τη φορά, η εν λόγω φωνή, για να καταξιωθεί αισθητικά, πρέπει απαραιτήτως να πληροί τους όρους της τέχνης, να είναι Τέχνη. Αλλιώτικα, καταντάει ευτελής πολιτικολογία, απλή συνθηματολογία, αδιάντροπη προπαγάνδα, κούφιος βερμπαλισμός, ανούσια ρητορεία ή, το χειρότερο, κοινωνικός κομφορμισμός.

5) Στη δεύτερη περίπτωση, με το να αφορίζεται a priori και ολοκληρωτικά η πολιτική μέσα στην τέχνη, σαφώς υπηρετείται μια πολιτική σκοπιμότητα, που δεν θέλει να θίγονται τα κακώς κείμενα. Επιχειρεί εξ ορισμού να μαντρώσει την πολιτική σε γκέτο και να την ξορκίσει σαν κάτι τάχα έξω απ’ τα σύνορα της τέχνης. Αλλά η τέχνη στη θεματογραφία της δεν έχει όρια, με την προϋπόθεση όμως ότι τα δίνει έτσι που να καταξιώνονται αισθητικά. Να είναι, δηλαδή, αληθινά ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα.

 

Πηγή: Περιοδικό Νεοελληνικός Λόγος, τ. 75-76, 1977.

Αντλήθηκε από: https://laventer.blogspot.com/

                                                     Pablo Picasso – Guernica (1937)

Κείμενο 3 (Λογοτεχνικό): Dylan Thomas- Στην επιδέξια ή μελαγχολική μου τέχνη

Ο Dylan Thomas (1914-1953) ήταν Ουαλός ποιητής και πεζογράφος. Στη σύντομη ζωή του κατάφερε να αναγνωριστεί ως ο εθνικός ποιητής της πατρίδας του και να γνωρίσει εκδοτική επιτυχία, επηρεάζοντας τη διεθνή ροκ σκηνή. Στην ποίηση του Thomas κυριαρχεί το βίωμα, ο λυρισμός, η συναισθηματική φόρτιση και η γέφυρα ή το χάσμα ανάμεσα σε ζωή και θάνατο.

 

Στην επιδέξια ή μελαγχολική μου τέχνη

Που ασκείται στην ήρεμη νύχτα

Όταν μόνον το φεγγάρι εξεγείρεται

Και οι εραστές κείτονται στα κρεβάτια

Με όλες τις θλίψεις μες στα χέρια τους                                                            5

Εργάζομαι δίπλα σε φως μελωδικό

Όχι για δόξα ή ψωμί

Ή εγκώμια και ανταλλαγές φιλοφρονήσεων

Σε αλαβάστρινες σκηνές

Αλλά για τις κοινές απολαβές                                                                          10

Απ’ της καρδιάς τα τρίσβαθα.

Ούτε για τον περήφανο άνδρα ξεχωριστά

Απ’ το εξεγερμένο φεγγάρι επευφημώ

Πάνω σ’ αυτές τις τρικυμισμένες σελίδες

Ούτε για τους επώνυμους νεκρούς                                                                  15

Με τα αηδόνια τους και τους ψαλμούς τους

Αλλά μονάχα για τους εραστές, τα χέρια τους

Γύρω απ’ τις λύπες των καιρών

δεν επαινούν ούτε αμείβουν

Ούτε γνωρίζουν τη δεξιότητα ή την τέχνη μου.                                                20

 

μετάφραση: Μαρία Αρχιμανδρίτου

Πηγή: https://monoclesite.wordpress.com/…/dylan-thomas-%CF%83%CF…/

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

 

Α1. Πώς αποτιμά ο συντάκτης του Κειμένου 2 τη σχέση της «στρατευμένης τέχνης» με την πολιτική; Να συνοψίσετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων.                                                                                                                  

                                                                                                                      Μονάδες 20

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α΄ το γράμμα από τη Στήλη Β΄ που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων):

Στήλη Α΄	Στήλη Β΄
1. Δεν καταγράφει την ιστορία ούτε κάνει ιστορία, ούτε προηγείται της εποχής της ούτε την ακολουθεί. (Κείμενο 1, παράγραφος 1). Ο συντάκτης αξιοποιεί:	α) πολυσύνδετο σχήμα   β) ασύνδετο σχήμα   γ) υποτακτική σύνδεση προτάσεων
2. Στη 2η παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι:	α) η ερμηνεία της τέχνης πηγάζει από την καταφυγή σε θεωρητικές γνώσεις. β)  η τέχνη είναι δυσερμήνευτη. γ) τα αισθητικά κριτήρια των ρηξικέλευθων καλλιτεχνών τους βοηθούν να αποτιμήσουν την ποιότητα του έργου τους.
3. Συνώνυμο του ρήματος «απομυθοποιούμαι» (Κείμενο 1, παράγραφος 3) είναι το ρήμα:	α) αποθεώνομαι β) βαυκαλίζομαι γ) αποκαθηλώνομαι
4. Ο όρος «στρατευμένη τέχνη» (Κείμενο 2):	α) συνιστά νεολογισμό του συντάκτη. β) αντλήθηκε απ’ τον χώρο της θρησκευτικής ποίησης. γ) κρίνεται εσφαλμένος από τον συντάκτη.
5. Αντώνυμο της λέξης «βερμπαλισμός (Κείμενο 2, παράγραφος 4) είναι η λέξη:	α) λακωνικότητα β) μεγαλορρημοσύνη γ) αμετροέπεια

                                                                                                                                 

                                                                                                                      Μονάδες 10  

Β2. α)  i) Ποια είναι η πρόθεση του συντάκτη στην 1η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3) ii) Πώς ο (οι) τρόπος (-οι) ανάπτυξης της ίδιας παραγράφου εξυπηρετεί (-ουν) τη στοχοθεσία του συντάκτη; (Μονάδες 4) iii) Ποιος ο ρόλος της προστακτικής στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1; (Μονάδες 3)

                                                                                                                     Μονάδες 10

β) i) Για ποιον λόγο η λέξη «στρατευμένη» βρίσκεται εντός εισαγωγικών στο Κείμενο 2; (Μονάδες 3) ii) Ο συντάκτης καταφεύγει δύο φορές στη χρήση παρενθέσεων στη δεύτερη  παράγραφο του Κειμένου 2. Να σχολιάσετε την επικοινωνιακή τους λειτουργία. (Μονάδες 4)

                                                                                                                      Μονάδες 7

Β3. Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να σχολιάσετε το απόφθεγμα:  «Όταν ξύσεις ένα αληθινό έργο τέχνης θα τρέξει λίγο αίμα» που παραθέτει ο Δημήτρης Μυταράς στο Κείμενο 1.

                                                                                                                      Μονάδες 8

Γ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος του Dylan Thomas, σύμφωνα με την κρίση σας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις κειμενικούς δείκτες. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη τέχνη έχει εμπορευματοποιηθεί ή όχι; (150-200 λέξεις)

                                                                                                                     Μονάδες 15

Δ1.  Φυσικά υπήρχαν και υπάρχουν πάμπολλοι άλλοι, που ισχυρίζονται πως η Τέχνη δεν έχει καμιά κοινωνική αποστολή, πως η Τέχνη είναι αυτοσκοπός και πλήρης καθ’ εαυτήν.  Οριακή έκφραση της άποψης αποτελεί το περιβόητο δόγμα «η Τέχνη για την Τέχνη», που τόση θραύση είχε κάνει σε παλαιότερους καιρούς με τον «αριστοκρατικό» ναρκισσισμό του.

Μάριος Πλωρίτης

 

Σε μία δημοσίευσή σας (350-400 λέξεις) στο προσωπικό σας ιστολόγιο καλείστε να απαντήστε στα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Πρέπει ο καλλιτέχνης να επηρεάζεται από τα πολιτικοκοινωνικά συμφραζόμενα της εκάστοτε εποχής;

β) Πώς μπορεί να ανακοπεί η αποστασιοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου από την Τέχνη;

                                                                                                                            Μονάδες 30