Κριτήριο αξιολόγησης (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ' Λυκείου) - Ανθρώπινα Δικαιώματα

 

Η εικόνα αντλήθηκε απ' το άρθρο της Εύης Κουρίδου «Ανθρώπινα Δικαιώματα: Προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη», parallaximag, 10/12/2021.

Κείμενο 1: Κωνσταντίνος Α. Δημόπουλος-Η αναγνώριση και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Ο Κωνσταντίνος Α. Δημόπουλος (1934-2015) ήταν καθηγητής της Ιατρικής Σχολής, ο οποίος διατέλεσε Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

1. Ο βαθμός σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπήρξε πάντοτε το ασφαλέστερο κριτήριο του βαθμού συνοχής και της ποιότητας κάθε κοινωνίας. Κατ' επέκταση, χρέος της κοινωνίας ως συνόλου είναι ο σεβασμός, η αναγνώριση και η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών που ζουν μέσα σ' αυτή. Αλλά και σε ατομικό επίπεδο ο κάθε πολίτης οφείλει να σέβεται όχι μόνο τα δικαιώματα των ανθρώπων που βρίσκονται σε άμεση σχέση με αυτόν, αλλά και τα δικαιώματα των προσώπων εκείνων που δεν έχουν, βέβαια, καμία σχέση και εξάρτηση μαζί του, εμπίπτουν όμως στη χριστιανική έννοια του πλησίον.

2. Ο άνθρωπος γενικά οφείλει να σέβεται τον συνάνθρωπό του, στο βαθμό που ο ίδιος θα ήθελε να τον σεβαστούν, κάνοντας πράξη αυτό που πολύ εύστοχα είπε κάποτε ο Καζαντζάκης: «Αγάπα τον άνθρωπο, γιατί είσαι εσύ». Αν ο καθένας από μας βλέπει μέσα στον άλλο τον ίδιο του τον εαυτό, τότε είναι βέβαιο ότι πολλές παρανοήσεις, παρεξηγήσεις και αδικίες δεν θα έχουν λόγο ύπαρξης, ενώ τα ανθρώπινα δικαιώματα θα είναι σεβαστά και κανείς δεν θα διανοείται να τα παραβιάσει. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, βέβαια, κατοχυρώνονται και προστατεύονται από Συντάγματα, από Καταστατικούς Χάρτες Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που έχουν περίτεχνα φιλοτεχνηθεί, από Διακηρύξεις άφθονες και από Διεθνείς Οργανισμούς. Όμως, παρ' όλα αυτά, εκατομμύρια άνθρωποι στερούνται την ελευθερία τους και σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις τις πιο στοιχειώδεις εκφράσεις της.

3. Από την άλλη, αιμοσταγείς τύραννοι αυτοαποκαλούνται προστάτες και σωτήρες των λαών, εξανδραποδιστές αυτοδιορίζονται τιμητές της ελευθερίας, μεγαλόσχημοι απατεώνες καταπατητές και καταχραστές μιλούν για τον τίμιο μόχθο και την ιερότητα της ιδιοκτησίας και έμποροι των ιερών και των οσίων για ευσυνειδησία και συνέπεια. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν μέρη στα οποία η επιβολή δικτατορικών καθεστώτων εμφανίζεται ως σωτήρια λύση ή ως έκφραση δημοκρατικής διακυβέρνησης της χώρας, όπως επίσης περιοχές που έχουν κατακτηθεί και βρίσκονται υπό κατοχή, όπως η μαρτυρική Κύπρος. Στις περιοχές αυτές, η άσκηση ψυχολογικής βίας, οι διώξεις και οι συλλήψεις, οι κρατήσεις, οι φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, η τρομοκρατία, η παραβίαση του οικογενειακού ασύλου και η κατάργηση, τελικά, του δημοκρατικού καθεστώτος εξευτελίζουν και καταρρακώνουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και καταργούν κάθε έννοια ισηγορίας, ισονομίας και ισοπολιτείας.

4. Δυστυχώς, ακόμα και σε χώρες με δημοκρατική διακυβέρνηση, σε χώρες του λεγόμενου πολιτισμένου κόσμου, γίνονται καθημερινά παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Διότι για ποια προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορεί να γίνεται λόγος, όταν τα τσιμεντένια μεγαθήρια στερούν τον ήλιο και τον αέρα από τα παιδιά, όταν η απληστία του χρήματος δεν μας επιτρέπει να ανασάνουμε και δεν αφήνει τον παραμικρό χώρο για την ψυχαγωγία των παιδιών και την άθληση των νέων, όταν εξαιτίας του νέφους των μεγάλων πόλεων γεμίζουν καθημερινά τα νοσοκομεία μας από ασθενείς, όταν βάναυσα υποβαθμίζεται και αλλοιώνεται το περιβάλλον και η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής; Για ποια ανθρώπινα δικαιώματα και προστασία τους μπορούμε να μιλάμε, ακόμα και σε αυτές τις δημοκρατικές χώρες, όταν υπάρχουν εκατομμύρια άνεργοι και άστεγοι, όταν εκατομμύρια άνθρωποι πεινούν και μένουν αναλφάβητοι ή όταν η άντληση υλικών αγαθών είναι, τις περισσότερες φορές, αποτέλεσμα εκμετάλλευσης, απάτης, νοθείας και δωροδοκίας;

5. Συνεπώς, δεν αρκούν μόνο τα Συντάγματα και οι Διακηρύξεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι απαραίτητο, πέρα από τις οποιεσδήποτε διακηρύξεις, να παρέχεται στον κάθε πολίτη η δυνατότητα να ζει άνετα και ελεύθερα μέσα σ' ένα περιβάλλον πολιτισμένο, ανθρώπινο και ευχάριστο, όπως είναι επίσης απαραίτητο να εξασφαλίζεται σ' αυτόν η σωστή παιδεία, η ολοκληρωμένη και αποτελεσματική δημόσια περίθαλψη και, γενικότερα, μια ανεκτή ποιότητα ζωής. Μόνο έτσι θα μπορούμε να μιλάμε για πραγματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών του πολίτη.

                                 Πηγή:  Εφημερίδα Τα Νέα, 11/12/2001

Κείμενο 2: Λευτέρης Παπαδόπουλος - Τα Δικαιώματα των παιδιών  καταπατούνται. Ποιος θα τα προστατέψει;

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος (1935) είναι δημοσιογράφος, ο οποίος το διάστημα 1959-2012 συνεργάστηκε με την εφημερίδα Τα Νέα, κορυφαίος στιχουργός του ελληνικού πενταγράμμου και μεταφραστής.

1. Συχνά όλοι εμείς γινόμαστε μάρτυρες δημοσιευμάτων τα οποία αποδεικνύουν ότι σε πολλά μέρη του κόσμου υπάρχουν εκατομμύρια μικρά κορίτσια, μερικά μόλις δέκα χρονών, που τα εξαναγκάζουν να εργάζονται ως πόρνες. Αυτή η εξώθηση στην πορνεία έχει χαρακτηριστεί ως «μια από τις χειρότερες μορφές δουλείας». Όπως είναι αναμενόμενο, αφού περάσουν χρόνια σωματικής, ψυχικής και συναισθηματικής κακοποίησης, τα κορίτσια αυτά σημαδεύονται εφ’ όρου ζωής. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κορίτσια υποκύπτουν σε αυτήν την κτηνωδία που τα υποβάλλουν μόνο και μόνο για να εξασφαλίσουν ένα πιάτο φαγητό και για να καταφέρουν να επιβιώσουν μέσα από τη ζωντανή κόλαση στην οποία «ζουν». Η διαφορετική επιλογή είναι να πεθάνουν από την ασιτία. Το πιο λυπητερό γεγονός είναι ότι πολλά από αυτά τα εγκαταλειμμένα παιδιά εξωθήθηκαν στην πορνεία από τους ίδιους τους γονείς ως μέσο για τη δική τους επιβίωση καθώς η φτώχεια τους αναγκάζει να πουλήσουν τα ίδια τους τα παιδιά για να αποκτήσουν λίγα χρήματα.

2. Σε αυτή την τραγική κατάσταση έρχεται να προστεθεί το ζήτημα της παιδικής εργασίας. Δυστυχώς, τα παιδιά σε όλο τον κόσμο δεν έχουν αυτό που ονομάζεται σταθερό οικογενειακό περιβάλλον, αλλά πέφτουν θύματα διαφόρων μορφών εκμετάλλευσης. Μικρά παιδιά, κάποια μόλις πέντε χρονών, αναγκάζονται με τη βία σε μια μορφή απασχόλησης που χαρακτηρίζεται ως «δουλεία». Οι περισσότεροι από εμάς έχουν δει τα «παιδιά των δρόμων» στα φανάρια να ζητούν χρήματα, κάποιοι τα έχουν χαρακτηρίσει «παιδιά ενός κατώτερου θεού», αυτοί που τα καταδικάζουν καθημερινά σε αυτή τη θέση είναι αυτοί που τα εξωθούν σε αυτό το είδος δουλείας. Αυτά τα μικρά ρομπότ δουλεύουν κάτω από άθλιες συνθήκες οι οποίες καταστρέφουν το νεανικό τους σώμα και μυαλό. Οι λέξεις μόρφωση, αγάπη από τους γονείς, ασφάλεια, παιχνίδια, σπίτι, είναι σπάνιες και διαμορφώνουν το ιδανικό περιβάλλον στο μυαλό αυτών των αδικημένων παιδιών. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως αυτές οι συνθήκες ζωής αποτελούν κάτι το φυσιολογικό και αναμενόμενο για πάρα πολλά παιδιά στη σημερινή μας κοινωνία.

3. Ο πόλεμος είναι ένα τρομαχτικό γεγονός και δείχνει την κτηνωδία των ανθρώπων σε όλο της το μεγαλείο. Για ακόμα μια φορά διαπιστώνουμε πως τα παιδιά είναι τα κύρια θύματα των πολέμων. Κάποιοι λένε πως πολεμάνε για τα παιδιά τους όμως στην πραγματικότητα, όταν σκοτώνουν ένα ξένο παιδί πολεμώντας είναι σαν να προκαλούν μεγάλη ζημιά το ίδιο τους το παιδί. Στον πόλεμο δεν υπάρχουν κανόνες και σε πολλές εικόνες πολέμου συναντήσαμε παιδιά–στρατιώτες. Αυτά τα παιδιά που χρησιμοποιούνται σε αντάρτικους στρατούς ή τα έχουν απαγάγει ή τα έχουν αγοράσει από τα σκλαβοπάζαρα περνούν από πολλή σκληρή εξάσκηση για να ενισχύσουν το φονικό τους ένστικτο, και από πολλά βασανιστήρια για να «συμμορφωθούν». Κάθε πόλεμος βιάζει κάθε παιδική ψυχή. Μια άλλη παιδική τραγωδία συναντούμε στα ορφανοτροφεία, όπου εκεί πολλά παιδιά καταδικάζονται να πεθάνουν από ασιτία, γιατί αποτελούν βάρος στο «σύστημα» των χωρών εκείνων.

4. Ας αναφέρουμε όμως και συγκεκριμένα για την πολιτισμένη Ευρώπη. Η κοινή γνώμη συγκλονίστηκε όταν ανακαλύφτηκε το δίκτυο παιδικής πορνογραφίας, το οποίο δολοφόνησε αρκετά παιδιά, αφού πρώτα αυτά χρησιμοποιήθηκαν από τους εγκεφάλους του δικτύου. Οι αστυνομικές επιχειρήσεις στο Ίντερνετ που έγιναν με την συνεργασία δώδεκα χωρών αποκάλυψαν ένα δίκτυο παιδεραστών που τροφοδοτούσε το παγκόσμιο δίκτυο ηλεκτρονικών υπολογιστών με φωτογραφίες ανήλικων παιδιών τα οποία τα βίαζαν. Σύμφωνα με αυτά που έχουμε είδη εξετάσει καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως δεν είναι υπερβολή να μιλάμε ότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια παγκόσμια κρίση. Η UNICEF δήλωσε πως «ο πόλεμος εναντίον των παιδιών» είναι μια εφεύρεση του εικοστού αιώνα. Λόγω των πολέμων, άλλα παιδιά ακρωτηριάστηκαν, τυφλώθηκαν ή υπέστησαν βλάβη στον εγκέφαλο. […]

Πηγή: Δήμος Χλωπτσιούδης, Έκφραση - Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Κριτήρια αξιολόγησης, schooltime.gr 2013.

Κείμενο 3: Γιάννης Κοντός - Τι έγιναν τα παιδιά του Καρόλου Ντίκενς

Ο Γιάννης Κοντός (1943-2015) ήταν ένας απ’ τους σημαντικότερους ποιητές της Λογοτεχνικής Γενιάς του ΄70.  Κατά τον Αλέξανδρο Αργυρίου, ο ποιητικός λόγος του Κοντού «παραπέμπει σε καταστάσεις αντλημένες από τις σύγχρονες συνθήκες μιας αστικοποιημένης και εφησυχάζουσας στην αυτάρκειά της κοινωνίας, ιδωμένες κριτικά, ειρωνικά και απορριπτικά.» Ο Άγγλος πεζογράφος Charles Dickens (1812-1870) μέσω του έργου κατέγραψε τη ζωή των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων και υπεραμύνθηκε των δικαιωμάτων των παιδιών.

 

Χάθηκαν προσωρινά, γίνανε σκιές,

με παρακολουθούν για δευτερόλεπτα

μέσα από την ομίχλη,

πιάνουν την άκρη του παλτού μου.

Χειμώνας είναι γι’ αυτά, βαρύς, με χιόνια.

Με παπούτσια χαλασμένα, με αισθήματα

κουρέλια τριγυρνάνε άσκοπα στους δρόμους,

κάτω από φανάρια του δεκάτου ενάτου αιώνα.

Το χιόνι σφυρίζει και τα χτυπάει αλύπητα.

Προσπαθεί να τα σβήσει από τις σελίδες των

βιβλίων. Αυτά όμως επιμένουν να τριγυρνάνε

στη μνήμη μας, να μας τυραννούν, να μας συντροφεύουν.

Χλομά και πεινασμένα μας περιμένουν

στη γωνιά, με τους ώμους τους να διψούν

για χάδι. Σούρουπο τα είδαμε για πρώτη

φορά και μας έφεραν τα πιο παράτολμα σχέδια.

Εκεί που σβήνει η μουσική, κρύβονται φοβισμένα

τα παιδάκια κοιτώντας το φεγγάρι.

Πηγή: Γιάννης Κοντός, Ο αθλητής του τίποτα, Αθήνα: Κέδρος 1997. 

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

 

Α1. Ο συντάκτης του Κειμένου 1 αναφέρεται σε φαινόμενα καταστρατήγησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε χώρες με δημοκρατική διακυβέρνηση. Να τα συνοψίσετε σε μια παράγραφο 80-90 λέξεων.

                                                                                                                     Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο.

Κείμενο 1

α) Η επιβολή δικτατορικών καθεστώτων έχει εκλείψει ως μέθοδος διακυβέρνησης στις μέρες μας.

β) Συχνά η απόκτηση αγαθών εκπορεύεται από την καταφυγή σ’ αθέμιτά μέσα.

γ) Τα Συντάγματα και οι Διακηρύξεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για την κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κείμενο 2

δ) Οι συνέπειες της παιδικής εργασίας περιορίζονται στη σωματική καταδυνάστευση των ανηλίκων.

ε) Η παραβίαση των δικαιωμάτων των παιδιών έχει οικουμενική διάσταση.

                                                                                                                      Μονάδες 10

Β2. α) Τι εννοεί ο συντάκτης; Να σχολιάσετε την υπογραμμισμένη φράση της 3ης παραγράφου του Κειμένου 2  σε μία παράγραφο 100 περίπου λέξεων:

Κάποιοι λένε πως πολεμάνε για τα παιδιά τους όμως στην πραγματικότητα, όταν σκοτώνουν ένα ξένο παιδί πολεμώντας είναι σαν να προκαλούν μεγάλη ζημιά το ίδιο τους το παιδί.

                                                                                                                       Μονάδες 8

β)  Κειμένο 1

i)  Ο συντάκτης  παραπέμπει στον Νίκο Καζαντζάκη. Τι προσδίδει στο κείμενο η φράση: «Αγάπα τον άνθρωπο, γιατί είσαι εσύ»; (Μονάδες 3) ii) Ποιος ο ρόλος του παραδείγματος στην 3η παράγραφο; (Μονάδες 2) iii) Να αναδιατυπώσετε το ακόλουθο χωρίο της 4ης παραγράφου, αξιοποιώντας τη δηλωτική χρήση της γλώσσας:  τα τσιμεντένια μεγαθήρια στερούν τον ήλιο και τον αέρα από τα παιδιά. (Μονάδες 2)

                                                                                                                       Μονάδες 7   

Β3.

Κειμένο 2

i)  Να δικαιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών (χρησιμοποιούνται δύο φορές) στην πρώτη παράγραφο. (Μονάδες 4) ii) Να καταγράψετε στο τετράδιο σας ένα ασύνδετο σχήμα του κειμένου, αναφερόμενοι, παράλληλα, στην επικοινωνιακή του λειτουργία. (Μονάδες 3) iii) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη παράγραφο; (Μονάδες 3)

                                                                                                                    Μονάδες 10

Γ1. Να καταγράψετε τις σκέψεις και τα συναισθήματα που δημιουργεί στο ποιητικό υποκείμενο η συνάντησή με «τα παιδιά του Καρόλου Ντίκενς». Με ποιους τρόπους, σύμφωνα με την κρίση σας, η καταφυγή στην τέχνη δύναται να συγκρουστεί με τη διαρκή απειλή του δεσποτισμού;  (150-200 λέξεις)

                                                                                                                     Μονάδες 15

Δ1. Εν όψει της Παγκόσμιας Ημέρας των Δικαιωμάτων του Παιδιού (20 Νοεμβρίου), η σχολική σας μονάδα διοργανώνει μια σχετική ημερίδα, κατά τη διάρκεια της οποίας, μέσω μιας εισήγησής σας (350-400 λέξεις), καλείστε να αναφερθείτε σε σύγχρονα φαινόμενα παραβίασής τους και να αναδείξετε την ενδεικνυόμενη δράση των νεών, αποβλέποντας στη θωράκισή τους. Να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα κείμενα αναφοράς και το λογοτεχνικό κείμενο.

                                                                                                                  Μονάδες 30